“Böyle Söyledi Zerdüşt”ü okurken bir kitabın sayfalarını değil, uzun süredir kaçtığım soruları çevirdiğimi hissettim. Nietzsche burada bana bir şey öğretmeye çalışmıyor; aksine, bildiğimi sandığım her şeyin altını oyuyor. Bu yüzden okuma süreci rahat değil, hatta zaman zaman tahammül sınırlarını zorlayan bir yolculuk. Ama tam da bu yüzden sahici.
Zerdüşt’ün dağdan inişi, benim için bilgeliğin değil, yalnızlığın sembolü oldu. Yukarıda kalabilirdi; kimseyle didişmeden, kimseye bir şey anlatmadan. Ama indi. İnsanların arasına karıştı. Anlaşılmamayı, alaya alınmayı, yanlış okunmayı göze aldı. Bu noktada Nietzsche’nin değil, insanın konuştuğunu düşündüm. Çünkü bir hakikati dile getirmek çoğu zaman alkışla değil, sessizlikle karşılanır.
Nietzsche’nin Tanrı’nın öldüğünü ilan edişi beni bir ateist rahatlığına değil, ağır bir sorumluluk duygusuna sürükledi. Çünkü Tanrı yoksa, suçlayacak bir merci de yoktur. İnsanın arkasına saklanacağı kutsal perdeler yırtılmıştır. Bu fikir beni özgür hissettirmedi; aksine daha dikkatli, daha tedirgin ve daha sorumlu hissettirdi. Özgürlük burada hafiflik değil, ağırlıktır.
Üstinsan kavramını okurken sürekli şunu sordum kendime: “Ben neyimi aşabildim?” Nietzsche’nin çizdiği üstinsan figürü ulaşılması gereken bir zirveden çok, yüzleşilmesi gereken bir aynaydı. Kendi korkularımı, konfor alanlarımı, çoğu zaman ahlak diye savunduğum alışkanlıklarımı düşündüm. Zerdüşt’ün sözleri, başkalarına yöneltilmiş gibi görünse de, bende hep içe doğru işledi.
Kitaptaki ahlak eleştirileri beni en çok sarsan bölümler oldu. Merhametin, alçakgönüllülüğün, fedakârlığın her zaman erdem olmayabileceği fikri rahatsız edici ama dürüsttü. Nietzsche burada insanın zayıflığını kutsallaştırmasını teşhir ediyor. Okurken savunmaya geçtim; itiraz ettim. Ama itiraz ettiğim her yerde biraz da kendimi savunduğumu fark ettim.
Dil meselesi ise başlı başına bir deneyim. Nietzsche’nin cümleleri açıklamıyor, çarpıyor. Bazı bölümleri okurken durup uzun süre sustum. Anladığım için değil, içimde bir yerlere değdiği için. Bu kitap hızlı okunacak bir metin değil; aksine okurun hızını bozan, onu yavaşlatan, hatta durduran bir kitap. Aynı cümle yıllar sonra yeniden okunduğunda başka bir yerden can yakabiliyor.
Zerdüşt’ün yalnızlığı bana çok tanıdık geldi. Anlatmak isteyip de susmayı seçtiğim anları, anlaşılamayacağını bildiğim için vazgeçtiğim cümleleri düşündüm. Nietzsche bu yalnızlığı romantize etmiyor; aksine bunun bedelini açıkça gösteriyor. Düşünmek, sorgulamak, sürüden ayrılmak insanı yüceltmiyor; çoğu zaman yalnızlaştırıyor.
“Böyle Söyledi Zerdüşt”ü bitirdiğimde kendimi tamamlanmış hissetmedim. Aksine eksik, huzursuz ve biraz da tetikteydim. Ama bu huzursuzluğu sevdim. Çünkü bu kitap bana bir yön vermedi; beni yönsüzlüğümle yüzleştirdi. Belki de Nietzsche’nin asıl başarısı burada yatıyor: Okuru kendine benzetmemesi, onu kendisiyle baş başa bırakması.
Bu yüzden “Böyle Söyledi Zerdüşt” benim için okunup rafa kaldırılan bir kitap değil. Zaman zaman açılıp tekrar bakılan, her seferinde başka bir yerinden konuşan bir metin. Nietzsche’nin sesi hâlâ kulağımda ama daha önemlisi, kendi sesim artık eskisi kadar rahat susamıyor.
·
62 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.