Pervaneler kitabı İtilaf Devletleri donanmalarının boğazdan çekilmeleriyle başlar. Aslında yazar Müfide Ferit Tek, çevresindeki insanlardan esinlenerek veya onları kişileştirerek bir bakıma eleştirel bir roman kaleme almış desek yanlışlık yapmış olmayız.
Emekli Miralay kızı Leman ile Mevlevi Tarikatı Şeyhi Amir Çelebi'nin kızı Nesime, ülkedeki birçok akranı gibi Amerika Koleji olan Byzance Koleji'nde eğitim almaktadırlar. Bu kolejde hem okul dışının kendilerince baskın ortamından sıyrılıp gönüllerince eğlenirlerken hem de Amerikan kültürünün - bize ve yazara göre emperyalizmi - yakın tanığı veya elçisi olurlar. Okuldaki çoğu öğrenci kız, dönemin feminist görüşlerinin etkisiyle erkeklerle ilişkilerinde kadın-erkek eşitliğini aşan intikam hırsıyla evlilikten uzak ve işine bağlı insanlar olmak istemektedirler; ancak bu hayalleri mutlaka Amerika'ya gitmek veya Amerika için hizmet etmek sevdasıyla kesişir.
Sadece yabancı okullar sorunu değil, yabancılarla yapılan evlilikler de konu edilir kitapta. Leman'ın yengesi Fransız, Nesime'nin yengesi ise Polonyalıdır. Sayfalar arasında ilerlerken Kurtuluş Savaşı kaynaklı milli sevinçlere dair yabancılar kadar Leman ve Nesime'de de duygusuzluk görülmekte veya üzüntü sezilmektedir. Kızlar giderek kültürel yozlaşmanın etkisi altına girerlerken Leman'ın abisi Doktor Burhan Ahmet, Fransız eşinin etkisinden kaynaklı, çocuklarını Türk kültürü veya hissi/bağlılığıyla yetiştiremediğini düşünüp vicdan muhasebesi geçirir. Romanda ilerledikçe pervane metaforuyla genç kızların Amerika kültürünün yalancı ışığıyla nasıl bir kadere maruz kalacaklarını tahmin edebiliyoruz.
Böylesine güzel, milliyetçi düşüncelerle Müfide Ferit Tek'in kaleminden çıkan bu eserin sunuş yazısında yazarın eniştesi Yusuf Akçura'nın da değindiği gibi, eser çok cüretli bir eleştiri örneği. Sunuş yazısında Cemile Hanım karakterinin kim olduğu okuyucunun tahminine bırakılmış ancak romanda Leman ile Nesime'nin yanına gidip Amerika'ya gitmelerini sağlamak üzere kendilerine aracılığını sağlamak istedikleri kişiyi yani Cemile Hanım'ı tarih meraklıları Amerika Mandası'nı savunan, onbaşı rütbeli, gazeteci-yazar Halide Edip Adıvar olarak tahmin edeceklerdir. Nitekim bu Cemile Hanım kişileştirmesi için yazarın eniştesi, yazara mektubunda "...Cemile Hanım epey açık, bir iki tül örtmemeli miydiniz?..." yazmıştır.
Eser oldukça başarılı ve fikirsel bir roman; her Türk Milliyetçisi'nin okuması gereken kitaplar arasında roman sınıfında yerini almalıdır.
·
52 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.