Zaman, bekleyen için öğretmen; acele eden için cellâttır.*
Şimdi bu kitapla alakalı inceleme yazısı yazmak kolay mı? Kolay. Çünkü kitap zaten insanın elinden kalemi alıp “Hadi gel, iki laf edelim.” diyor.
Livaneli bu romanda yine bildiğimiz yerden sesleniyor: insanın içinden. Kendisi de beklemiş zaten bir yarım yüzyıl bunu yazmak için. Hafif otobiyografik nitelikte bir eser. Aşk var ama öyle pembe kurdeleli değil; beklemek var ama durağan değil; geçmiş var ama tozlu bir sandık gibi değil, bildiğin hâlâ nefes alıyor. Karakterler öyle kapıdan girip çıkmıyor, koluna girip seninle yürüyor.
Beklemek dediğimiz şeyin aslında ne kadar aktif bir hâl olduğunu hatırlatıyor. Beklerken düşünüyoruz, hatırlıyoruz, pişman oluyoruz, cesaretleniyoruz.
Livaneli’nin dili her zamanki gibi akıcı. Cümleler ne süslü püslü ne de kuru, tam kararında.
Kısacası Bekle Beni, “bir oturuşta bitsin” kitabı değil belki ama “bitince içimde bir şey kaldı” kitabı kesinlikle. Okuduktan sonra biraz susmak istiyorsun. Uzun süren kanlı savaşlardan dönenler bir müddet hiç konuşmazmış ya o misal.
Zülfü Livaneli bu kitapta sanki “benim kuşağım adına konuşuyorum” diyor. Zaten tartışma da tam buradan çıkıyor. Benim arkadaşlarımın bir kısmı kitabı okuyup “bu sefer olmamış”, “eskileri daha iyiydi” diyerek değerlendirdi. Haklılar mı? Kısmen. Ama mesele sadece edebî bir karşılaştırma değil gibi.
Bu kitap, Mutluluk ya da Serenad gibi geniş anlatılarla yarışmıyor. Daha dar, daha sert, daha karanlık bir yerden konuşuyor. Düşünce suçluları, hapishaneler, beklemek, nefes alamamak… Alıntılara bakınca bile kitap şunu söylüyor:
“Beklemek belki de işkencenin kendisinden daha ağır.”
Burada mitolojideki Kronos benzeşmesi çok çarpıcı. Kronos’un çocuklarını yemesiyle, bir ülkenin kendi çocuklarına reva gördükleri arasında kurulan paralellik hiç zorlama değil. Düşünen, sorgulayan, itiraz eden insanların “suçlu” ilan edilmesi; tıpkı Kafka’nın Dava’sındaki gibi, bir sabah uyanıp nedenini bilmeden suçlu olmak… Bu yüzden kitapta Kafka boşuna anılmıyor. O “anlamsız dava” hâli, romanın omurgalarından biri.
Ama Livaneli sadece politik bir metin yazmıyor. Alıntılarda da gördüğümüz gibi, insanın içini deşen cümleler var:
“İnsan, nefessiz kalmadan nefesin, hapsedilmeden özgürlüğün kıymetini bilemiyordu.”
Ve evet, tam burada Nazım Hikmet giriyor sahneye.
“Yeter ki kararmasın sol memenin altındaki cevahir.”
Bu kitapta asıl korunmaya çalışılan şey tam olarak bu. Umut. Kalp. İnsan kalabilme hâli. Zaten “kalp her şeyi beyinden önce seziyor” cümlesinin altı dehşetle çizilesi.
Sonuç olarak Bekle Beni, herkesin seveceği bir Livaneli romanı değil. Belki de zaten amacı bu değil. Bu kitap, biraz rahatsız etsin, biraz can sıksın, biraz bekletsin diye yazılmış gibi. Bitince “çok sevdim” demeyebilirsin ama şunu diyorsun:
“Beni bir yere dokundurdu.”
Bence bu da az şey değil.
Bir de bu minvalde kıymetli, Erdal Öz’ün Gülünün Solduğu Akşam’ını henüz okumadım. Halihazırdaki okumalarımdan sonra sıra onda!
·
1 +1'leme
·89 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.