Knut Hamsun’un Açlık romanını ilk okuduğumda gençtim. Daha doğrusu, zihinsel olarak açtım ama bunu bilmiyordum. Romanı ikinci kez, yıllar sonra okuduğumda fark ettim ki aslında kitap değişmemişti; değişen bendim. Ve bazı kitaplar vardır, seni yakalamaz… seni bekler.
İlk okumamda hikâyeyi takip ettim: Yoksul bir yazar, Kristiania sokaklarında dolaşıyor, gururuyla açlığı arasında gidip geliyor. Fiziksel açlıkla zihinsel çöküşün iç içe geçtiği bir metin. Ama o zamanlar açlığı daha çok maddi bir durum gibi algılamıştım. Midede kazınan bir boşluk.
Yıllar sonra tekrar okuduğumda şunu fark ettim: Açlık mideyle ilgili değil; varoluşla ilgili. İnsan onurunun sınır testi. Gururun, aklın, kimliğin ne kadar dayanıklı olduğunun deney düzeneği.
Romanın beni en çok etkileyen yanı, karakterin sürekli kendi zihniyle kavga etmesi. Dış dünyadan çok iç dünyada geçen bir roman bu. Bir tür bilinç akışı ama steril değil, dağınık, rahatsız edici, zaman zaman saçma. Çünkü insan zihni de öyle. Hamsun burada modern edebiyatın öncülerinden biri gibi davranıyor; insanı romantize etmiyor, süslemiyor. Çıplak bırakıyor.
İlk okuyuşumda karakterin gururunu anlamsız bulmuştum. “Neden yardım kabul etmiyor?” diye düşünmüştüm. İkinci okuyuşumda ise o gururun aslında son savunma hattı olduğunu gördüm. İnsan bazen ekmekten önce haysiyetini korumaya çalışıyor. Ve bu trajik.
Bir başka çarpıcı nokta şu:
Açlık arttıkça zihnin ürettiği halüsinatif düşünceler, aşırı hassasiyet, öfke patlamaları… Sanki fizyolojik bir durum epistemolojik bir krize dönüşüyor.
Gerçeklik algısı bozuluyor. Hamsun bunu öyle sade ama keskin bir dille yazmış ki, insan okurken rahatsız oluyor. Ama iyi edebiyat zaten biraz rahatsız eder.
Bu kitabı ikinci kez okuduğumda şunu düşündüm: Aslında hepimiz bir tür açlık yaşıyoruz. Anlaşılma açlığı. Değer görme açlığı. Üretme açlığı. Ve modern şehir insanı çoğu zaman fiziksel olarak tok, ama ruhsal olarak aç.
Açlık, bana göre yoksulluğu anlatan bir roman değil. İnsanın kendine yabancılaşmasını anlatan bir roman. Kendi zihninin içinde kaybolmasını. Bazen insanın en büyük düşmanı dış koşullar değil; kendi iç sesi.
İki farklı zamanda okuduğum bu kitap, bana şunu öğretti: Aynı metin, farklı yaşlarda farklı aynalara dönüşüyor. Ve bazı kitaplar bitmiyor; sadece sen büyüdükçe yeniden başlıyor.
Hamsun’u sevmek kolay değil. Ama onun yazdığı zihinsel çıplaklık, cesaret istiyor. Belki de bu yüzden Açlık hâlâ yaşıyor.
·
23 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.