İnsan: Sonsuzluk ile Hiçlik Arasında Bir TitremeDuygu ve Düşünce
Blaise Pascal’ın Düşünceler’i bir kitap değil; yarım kalmış bir zihnin, Tanrı’yı arayan bir bilincin parçalı çığlığıdır. Tamamlanmamış notlardan oluşması metni eksiltmez; aksine insanın kırılmış doğasını yansıtır. Çünkü Pascal’a göre insan zaten tamamlanmış bir varlık değildir.
Pascal, insanı iki uç arasında konumlandırır: sonsuzluk ve hiçlik. Bir yandan düşünebilen, evreni kavrayabilen bir varlık; diğer yandan ölüm karşısında ürkek ve kırılgan bir et yığını. Bu gerilim kitabın ana omurgasını oluşturur. İnsan ne tamamen yücedir ne de tamamen sefildir; o, ikisinin arasında asılıdır.
Kitabın en çarpıcı yönü, aklı küçümsememesi ama sınırlarını göstermesidir. Pascal matematikçidir; rasyonaliteyi bilir. Ancak insanın Tanrı’ya ulaşma yolunun yalnızca akıl olmadığını savunur. Ünlü ifadesiyle: “Kalbin kendine özgü bir aklı vardır; akıl onu bilmez.” Bu cümle, modern çağın katı rasyonalizmine karşı güçlü bir meydan okumadır.
En çok tartışılan bölüm ise kuşkusuz “Pascal Bahsi”dir. Tanrı’nın varlığı akılla kesin kanıtlanamıyorsa, insanın varoluşsal bir tercih yapması gerektiğini söyler. Bu bir kumar değildir; insan zaten masadadır. İnanmak ya da inanmamak da bir seçimdir. Pascal burada inancı matematiksel bir olasılık hesabına indirgemez; aksine insanın kaçamayacağı ontolojik riskine dikkat çeker.
Düşünceler aynı zamanda modern insanın trajedisini erken bir dönemde teşhis eder: oyalanma (divertissement). İnsan, ölüm ve anlamsızlık gerçeğiyle yüzleşmemek için kendini sürekli meşgul eder. Eğlence, güç, kariyer, savaş… Hepsi insanın iç boşluğunu bastırma çabasıdır. Pascal’a göre insan sessiz bir odada tek başına kalamadığı için mutsuzdur.
Bu kitap okura konfor sunmaz. Pascal cevap vermekten çok huzursuzluk üretir. Çünkü amacı Tanrı’yı teorik olarak ispatlamak değil; insanı kendi çelişkisiyle yüzleştirmektir. Onun Tanrı savunusu, mantıksal bir zafer değil, varoluşsal bir çağrıdır.
·
7 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.