İdealist Öğretmen: Kırılmış İç Sesimizin Hâlâ Umudu
İdealist Öğretmen, birçoğumuzun iç sesi; kırılmış, yorulmuş, sesi kısılmış ama hâlâ bir umutla bekleyen o ses.
Okuyup da saygı duyduğum eserlerin başında Beyaz Zambaklar Ülkesinde gelir. Bir ülkenin eğitimle ayağa kalkabileceği fikri beni yıllar önce derinden etkilemişti. İdealist Öğretmen’i okurken de aynı damarı hissettim. Üstelik başta yazarın aynı kişi olduğunu bilmeden okudum. Metin ilerledikçe tanıdık bir idealizm sezdim; isimle karşılaşınca taşlar yerine oturdu. Fakat şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Yazarın kim olduğunu bilmeseydim de bu kitabı yine beğenirdim.
Önce türü netleştirmek gerekir: Teknik olarak roman olarak sınıflandırılsa da, klasik kurmaca bir roman yapısından çok biyografik ve fikir merkezli bir anlatı ile karşı karşıyayız. Bu ayrımı bilmek önemli; çünkü eseri psikolojik derinlikli bir kurgu ya da çok katmanlı bir dramatik yapı beklentisiyle okumak hayal kırıklığı yaratabilir. Bu metin bir estetik gösteri değil; bir duruş metni.
Bence kitabın gücü tam da burada yatıyor. Edebi katmanlarıyla değil, taşıdığı fikrin berraklığıyla öne çıkıyor. Eğitimle değişimin mümkün olduğu düşüncesini dolandırmadan, doğrudan savunuyor. Evet, karakterler daha karmaşık yazılabilirdi. Çatışmalar daha sert işlenebilirdi. Yaşanan zorluklar dramatik olarak daha sarsıcı hale getirilebilirdi. Ancak yazar bilinçli bir tercihle mesajın netliğini seçmiş. Bu tercih bazı okurlar için didaktik bulunabilir; benim için rahatsız edici olmadı. Çünkü bazı fikirler süslenmeden de güçlüdür. Kitap kısa tutulmuş (yaklaşık 80-90 sayfa), son bölümde yazarın kendisi hakkında kısa bir biyografi var – Petrov'un da benzer idealist bir hayatı olduğunu görmek ekstra motive edici.
Hikâye basit bir başlangıç yapıyor; fakat sonlara doğru verilen mücadele ve fedakârlık takdire şayan. Kariyerini bırakıp okumayan çocuklar için mücadele eden, alkolle savaşan bir öğretmen figürü… Bu romantize edilmiş bir idealizm değil; bedel ödeyen bir idealizm. Ve bunun gerçek bir yaşam öyküsüne dayanması metne ayrı bir ağırlık katıyor. Raçinski'nin köy okulundan çıkan öğrenciler arasında ünlü ressam Nikolay Bogdanov-Belski gibi isimler yetişti; köy cahillikten üretken bir topluluğa dönüştü.
Bu kitap bana kişisel bir şeyi de hatırlattı. 2003 yılında lise edebiyat öğretmenimiz Erol Battal vardı. İdealistti. Bize zorla roman okutur, zorla dergi çıkarttırırdı. O zamanlar anlamakta zorlandığımız, hatta gereksiz bulduğumuz çabalarının kıymetini yıllar sonra kavradım. Yazdığım bir romanda ona yer vererek aslında geç kalmış bir teşekkür etmeye çalıştım. Ruhu şad olsun.
Belki bu kitap tam da bu yüzden değerli: Biz geç anladık. Başkaları geç kalmasın. Hayatımızda böylesi öğretmenler varsa kıymetini bilmek gerektiğini hatırlatıyor. Bir öğretmen isterse ne kadar etkili olabilir sorusunun altını bir kez daha çiziyor. Özellikle öğretmen adayları, köy okullarında çalışanlar veya eğitim sistemine umut bağlayan herkes için bir pusula niteliğinde. Artık o eski idealizm olmadığı için çok girmek istemedim, ama iç sesim o: Artık herkes "ben paramı alırım yoluma bakarım" diyor; bir şey öğretiyorsun, annesi babası cahil saf olduğu için ya dövüyor ya uyarıyor. Artık her şey çok daha zor.
Din ve devlet ilişkisi konusuna gelince… Kişisel olarak bu iki alanın ayrı olması gerektiğini düşünen taraftayım. Günümüz pratiğinde yaşananlar beni rahatsız ediyor. Ancak romanın geçtiği dönemin şartlarını bugünün din–devlet ilişkisiyle birebir aynı zeminde değerlendirmek doğru olmaz. O bağlamın kendi dinamikleri var. Bu nedenle eseri kendi tarihsel çerçevesi içinde okumayı tercih ediyorum. Bazı okurlar din vurgusunu (kilise entegrasyonu) veya köy dönüşümünün hızını abartılı bulabilir; ben bunları dönemin Rusya'sı bağlamında (cahillik, alkolizm salgını) kabul edilebilir görüyorum.
Elbette herkes için aynı ölçüde etkileyici olmayabilir. Daha gri karakterler, daha karmaşık çatışmalar ve daha derin psikolojik çözümlemeler bekleyen okurlar için sade ve doğrudan kalabilir. Ancak benim için bu bir eksiklik değil; bilinçli bir tercih. Çünkü bu kitap edebi bir meydan okuma değil, bir çağrı.
Sonuç olarak İdealist Öğretmen, kusurlu bir metin olarak değil; tercihleri net olan ve bu netlik üzerinden değer kazanan bir eser olarak bende yer etti. Her okura hitap etmeyebilir. Ama eğitimin dönüştürücü gücüne hâlâ inananlar için okunması gereken bir metin olduğunu düşünüyorum.
·
738 Gösterim
3 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Okudum beğenmiştim bu kitabı hatta yazarın çok bilindik bir kitabı var beyaz Zambaklar ülkesi diye Atatürk 'ün çok beğendiği bir kitabı o da çok iyiydi
Evet, "Beyaz Zambaklar Ülkesinde" benimde beğendiğim bir kitap.
Bir öğretmen olma grurunu yaşamış ve günümüz eğitim sisteminin içinden biri olarak öyle yorgunum ki bu konuda. Nereden tutsak elimizde kalıyor. Üzerine çok çok konuşulacak bir kitap. İnceleme için çok teşekkür ederiz 🪷
Evet hocam, hepimiz dertliyiz bazı konularda. Sussak olmuyor dile getirsek karşılığı yok. Rica ederim.
Harika bir inceleme olmuş hocam;beni lise yıllarına götürdünüz. Bir insanın en büyük şansı iyi bir eğitimci ile yollarının kesişmesi ve aynı zamanda da bu bilinçle yetişmesi çok kıymetli.
