Sıfır Noktasındaki Kadın, bireysel bir dram değil; patriyarkanın kurumsallaşmış şiddetinin anatomisidir. Nawal El Saadawi, Firdevs’in hikâyesi üzerinden erkek egemen düzenin nasıl üretildiğini, yeniden üretildiğini ve kadın bedenini nasıl disipline ettiğini gösterir.
Firdevs’in hayatında yaşanan hiçbir kırılma “tesadüf” değildir.
Çocuklukta maruz kaldığı cinsel istismar, erken yaşta zorla evlilik, ekonomik bağımlılık, sistematik şiddet, eğitim hakkının gaspı… Bunların tamamı patriyarkal düzenin sürekliliğini sağlayan mekanizmalardır. Bu yüzden metin, bireysel ahlâk meselesi değil; yapısal iktidar meselesidir.
Saadawi’nin en sert hamlesi, “namus” ve “ahlâk” kavramlarını ters yüz etmesidir. Firdevs evliyken şiddet görürken toplum için makbuldür; bedenini kendi iradesiyle sattığında ise “ahlâksız” ilan edilir. Oysa erkeklerin onun bedeni üzerinden kurduğu ekonomik ve cinsel tahakküm hiçbir zaman sorgulanmaz.
Bu çelişki, patriyarkanın en çıplak halidir:
Kadın bedeni denetlenmek istendiğinde kutsallaştırılır, sömürülmek istendiğinde metalaştırılır.
Firdevs’in en radikal eylemi cinayet değildir.
Radikal olan, korkmamayı seçmesidir.
Ölümü kabul ederken sergilediği bilinçli meydan okuma, devletin, dinin ve erkekliğin ortak otoritesine yöneltilmiş bir itirazdır. İdam sehpası onun için bir son değil; iktidarın onu korkutarak yönetemediği ilk andır.
Bu metin rahatsız eder. Çünkü Firdevs’i “kurban” olarak konumlandırmamıza izin vermez. O, sistemin ürünüdür ama aynı zamanda o sistemi teşhir eden bir özneye dönüşür.
Okurken şunu fark ettim:
Firdevs’in hikâyesi uzak bir coğrafyanın istisnası değil. Kadın cinayetlerinin, ekonomik bağımlılığın, eğitim eşitsizliğinin ve “iyi kadın” kalıplarının hâlâ gündelik hayatın parçası olduğu bir dünyada yaşıyoruz. Bu yüzden Firdevs’in sesi geçmişe değil, bugüne aittir.
Kendimi şanslı hissettim.
Sonra bunun bir ayrıcalık olduğunu fark ettim.
Çünkü güvenli bir hayat sürebilmek hâlâ kadınlar için doğal bir hak değil; sınıfsal, kültürel ve politik bir imtiyazdır.
Sıfır Noktasındaki Kadın, bir kadının hikâyesi değil.
Bir düzenin iddianamesidir. Sıfır Noktasındaki KadınNevâl El-Seddavi