Nitsşe bu kitabda özünün məşhur "çəkiclə fəlsəfə" metodunu tətbiq edir . Bəs bu nə deməkdir? Ona görə, cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmiş və müqəddəsləşdirilmiş hər bir dəyər, hər bir anlayış bir "büt"dür. Filosofun əlindəki "çəkic" isə fəlsəfi təfəkkürün simvoludur. O, bu bütlərə yaxınlaşıb çəkiclə vurmalıdır. Əgər bütün təməli möhkəm deyilsə, çəkicin zərbəsi altında çürüklüyünü üzə çıxaracaq. "Antixrist" əsərində Nitsşenin çəkiclə vurduğu ən böyük büt isə açıq şəkildə Xristianlıqdır .
Nitsşeyə görə, Xristianlıq tənqid edilməli olan əsas hədəfdir, çünki o, insanı özünə yadlaşdırır. Onun fikrincə:
· Həyata və Bədənə "Xeyr" demək: Xristianlıq insanın bədənini, ehtiraslarını və bu dünyadakı varlığını günah sayaraq alçaldır. Bu isə insanın həyatın özünə "bəli" deməsinə mane olur .
· İnsanı Köləyə çevirmək: Nitsşe üçün insanın ya özünə, ya da başqasına qul olması vəziyyəti "yadlaşma"dır. O, Qərb insanını özündən, başqalarından və təbiətdən uzaqlaşdıran əsas amilin məhz Xristianlıq olduğunu iddia edir . Daha da önəmlisi, ona görə Xristianlıq insanı Tanrıya deyil, kilsəyə kölə edir .
O, hətta Qərb fəlsəfəsinin təməl daşları olan Sokrat və Platonu da bu tənqiddən kənarda qoymur. Nitsşeyə görə, onlar da dolayısı ilə Xristianlığın qidalandığı bir mühiti hazırlamışlar. Lakin Xristianlıq, Qərb mədəniyyətinin dayağı olaraq, onun üçün Sokrat və Platondan daha böyük bir təhlükədir .
Nitsşenin bu əsərdə məqsədi sadəcə tənqid etmək deyil, eyni zamanda yeni bir dəyərlər sisteminin əsasını qoymaqdır. "Çəkici vurmaq" dediyimiz metod, əslində duyğularla düşünmənin, bədənə və həyata "Hə" deyə bilməyin adıdır . O, Xristianlığın yer üzündə yaratdığı "büt"ləri dağıdaraq, insanın öz dəyərlərini yaratmasının qarşısındakı ən böyük maneəni aradan qaldırmaq istəyir. Nitsşenin "Antixrist" əsərində qadınlar haqqında birbaşa fikirlər, əsasən, kitabın 48-ci fəslində cəmlənib. O, burada qadını dini tənqidinin bir hissəsi kimi, xüsusilə də "Həvva" obrazı üzərindən ele alır.
Nitsşe bu fəsildə, keşişlərin gözü ilə qadını şərh edir. Onun yazdığına görə, hər keşiş bilir ki, qadın mahiyyət etibarilə bir "ilandır" (serpent) və dünyadakı bütün pisliklər qadından gəlir . O, bu fikri birbaşa olaraq "Tanrının ikinci səhvi" olaraq təqdim edir:
"Qadın Allahın ikinci səhvidir... Qadın, mahiyyət etibarilə, bir ilandır, Həvva - bunu hər keşiş bilir; qadından dünyadakı bütün pisliklər gəlir - bunu da hər keşiş bilir" .
Nitsşeyə görə, qadın təkcə "şər"in deyil, eyni zamanda elmin də günahkarıdır. O, bu əlaqəni Həvva və bilik ağacı mifi üzərindən qurur. Məhz qadın vasitəsilə kişi "yaxşı və şər" ağacından dadır və bu da onu keşişlərin nəzarətindən çıxarır . Filosofun tənqid etdiyi məqam budur: keşişlər öz hakimiyyətlərini qorumaq üçün qadını günah keçisi elan edərək, insanı elmə və müstəqil düşüncəyə aparan yolu bağlamaq istəyirlər .
"Antixrist"dəki bu sərt ifadələr, Nitsşenin qadınlarla bağlı ümumi fəlsəfəsinin bir parçasıdır. Onun digər əsərlərində də bu mövzu tez-tez gündəmə gəlir. Məsələn, məşhur "Qadına gedirsən? Qamçını unutma!" sitatı da onun qadını "idarə edilməli" bir varlıq kimi gördüyünə işarədir .
Lakin bir çox tədqiqatçılar, Nitsşenin qadınlara münasibətinin bu qədər sadə və birbaşa olmadığını, "ambigu" (ziddiyyətli) olduğunu vurğulayırlar. Məşhur Nitsşe tədqiqatçısı Volter Kaufmann onun bu barədə fikirlərini şərh edərkən, Frederik Kopleston isə Nitsşenin qadınlarla bağlı dediklərini "Axvinolu Fomanın sağlamlıq haqqında dedikləri və ya Hegelin frenologiya haqqında dedikləri ilə" eyniləşdirir, yəni onun fəlsəfəsinin ən zəif və ən az ciddiyə alınacaq nöqtələri kimi dəyərləndirir . Digər tədqiqatçı Yanko Lavrin isə onun "kobud tonunun" arxasında məyus bir romantikin dayandığını iddia edir .
"Antixrist" əsərində Nitsşe, qadını, xristianlığın günah və elm anlayışı ilə əlaqələndirərək, dini tənqidinin bir vasitəsi kimi istifadə edir. O, qadını "şər"in və "elm"in mənbəyi kimi təqdim edən məhz keşişlərin özü olduğunu göstərir.
25 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.