"CENNETİN DOĞUSU"
"Hikâyemiz tek bir hikâye. Bütün romanlar, bütün şiirler, içimizdeki hiç bitmeyen iyi-kötü çekişmesi temeli üzerine kuruludur. Ayrıca bana öyle geliyor ki, kötülük hiç durmadan yeniden canlanıyor; oysa iyilik, erdem ölümsüzdür. Kötülüğün hep yeni, taptaze bir çehresi vardır, oysa erdem dünyada hiçbir şeyin olamayacağı kadar köklü ve saygındır."
İnsanlık tarihi boyunca anlattığımız her hikâye, aslında tek bir hikâyenin farklı yüzleriydi. Bütün romanlar, bütün şiirler, sahnedeki oyunlar ve perdedeki filmler... Hepsi içimizdeki bitmeyen iyi-kötü çekişmesinin izdüşümleri. Parmak izlerimiz gibi benzersiz görünen bu anlatıların hepsi, aynı temel çatışmanın farklı yansımaları aslında.
Belki de kötülüğün her seferinde yenilenmesidir. Kötülük hiç durmadan yeniden canlanıyor, tıpkı anlatamadığımız bir derdin her sabah yeniden uyanması gibi. Her dönem kendi kötülüklerini üretiyor, her çağ yeni bir maske takıyor ona. Teknolojiyle birlikte evrilen suçlar, değişen toplumsal yapılarla şekil değiştiren adaletsizlikler, modern hayatın ürettiği yeni yabancılaşma biçimleri... Kötülük daima taptaze bir çehreyle karşımıza dikiliyor.
Erdem dünyada hiçbir şeyin olamayacağı kadar köklü ve saygın. Binlerce yıl önce yazılmış metinlerde bahsedilen erdemler, bugün hâlâ geçerliliğini koruyor. Cesaret, dürüstlük, merhamet, sadakat... Bunlar modası geçmeyen, demode olmayan kavramlar. İyilik yenilenmek zorunda değil çünkü o zaten hep var. Kökleri çok derinlerde, çok eski zamanlarda.
Belki de iyiliği bu kadar güçlü kılan da bu: Değişmeyen, sabit, güvenilir oluşu. Fırtınalı bir denizde yönümüzü bulmamızı sağlayan deniz feneri gibi. Dalgalar ne kadar şiddetli olursa olsun, fener hep aynı yerde, hep aynı ışıkla bekler.
John Steinbeck'in "magnum opus"u olarak nitelendirdiği Cennetin Doğusu, yazarın deyimiyle "yazabilmek için çalıştığı, yazabilmek için dua ettiği" bir eser. Nobel Edebiyat Ödüllü yazarın bu başyapıtı, bir aile romanı, insanlığın en kadim hikâyesine tutulan bir ayna.
Yazar, Amerikan İç Savaşı'ndan Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar uzanan geniş bir zaman diliminde, Kuzey Kaliforniya'daki Salinas Vadisi'nde yaşayan Hamilton ve Trask ailelerinin nesiller boyu süren hikâyesini anlatıyor. Bu iki ailenin kaderlerinin kesiştiği noktada, aslında tüm insanlığın ortak yazgısına tanıklık ediyoruz.
Yazarın kendi ailesinden de izler taşıyor eserde. Hamilton ailesi, Steinbeck'in annesinin ailesine dayanıyor ve bu otobiyografik ögeler esere ayrı bir samimiyet katmakta.
Kitabı okurken, aklıma hep bu satırlar geliyor. Çünkü Steinbeck'in Salinas Vadisi'nde kurduğu bu destansı dünya, iyilik ve kötülüğün binlerce yıllık dansını anlatıyor. Trask ailesiyle Hamilton ailesinin kesişen yollarında, aslında hepimizin bildiği o kadim hikâyenin yeni bir yorumunu izliyoruz: Habil ile Kabil'in hikâyesini.
Adam Trask... Askerlik takıntılı bir babanın sevgisini kazanmaya çalışan, ama bunu başaramayan bir adam. Üvey kardeşi Charles ise ona duyduğu nefretle büyüyor. Babalarının Adam'a gösterdiği ilgi, Charles'ın içindeki karanlığı besliyor. Ta en başından, işaretler ortada: Bu hikâye kardeşler arasında geçecek.
Adam, askerliği bir kaçış olarak seçiyor. Babasıyla yüzleşmektense, cepheye gitmeyi tercih ediyor. Savaştan döndüğünde ise onu bekleyen yüklü bir miras var. Ama paranın iyileştiremeyeceği yaralar da cabası.
İşte Cathy. Steinbeck'in yarattığı belki de edebiyat tarihinin en ürkütücü karakterlerinden biri. İçinde sevgi ve empati kırıntısı bile taşımayan bu kadın, kendi anne babasını öldürecek kadar cani. Bir genelev patronunun metresi olacak kadar hesapçı. Ama içtiğinde ortaya çıkan gerçek yaratık, onu öldüresiye döven adamın sopasından kaçarken Trask'ların kapısına yığılıyor.
Adam'ın ona aşık olması ne kadar trajik değil mi? Charles ise kendisine benzeyen Cathy'yi sevmiyor. Belki de kendi yansımasından korkuyor. Cathy, kötülüğün yenilenen, taze çehresi. Herkesin nefret ettiği ama kimsenin tam olarak anlayamadığı bir yaratık.
Kaliforniya, Salinas Vadisi... Adam, Cathy'yle yeni bir hayat kurmanın hayalini kuruyor. Cathy'nin hamile olduğunu öğrenince içi umutla doluyor. Belki de her şey düzelecek, belki de bu kadın değişecek.
Ama kötülük değişmez, sadece yeniden doğar.
Cathy ikizleri doğuruyor: Caleb ve Aaron. Ardından kendisine engel olan Adam'ı vurup kaçıyor. Geride kanayan bir adam, iki bebek ve bir sürü soru bırakarak. Adam'ın Çinli yardımcısı Lee, bu trajedinin sessiz tanığı. Yıllar boyunca Adam'la birlikte ikizleri büyütecek, onlara babalık edecek olan bilge Lee. Çocuklar on yaşına gelene kadar isimleri bile yok. Sanki onlara ad vermek, kaderlerini kabul etmek gibi bir şey.
Sonra bilge komşuları Samuel Hamilton geliyor. İrlandalı göçmen bu aile, Steinbeck'in kendi ailesinden izler taşır. Samuel, İncil'deki Habil ile Kabil hikâyesini anlatıyor. Uzun tartışmalardan sonra çocuklara isimlerini veriyorlar: Caleb ve Aaron.
Artık kader çizilmiştir. Caleb babasının sevgisini kazanmaya çalışacak, Aaron ise masumiyetin timsali olacak. Cathy ise çoktan ünlü bir genelev patroniçesine dönüşmüş, herkesin korktuğu ve nefret ettiği bir efsane haline gelmiş durumda.
Romanın felsefi çekirdeğini oluşturan İbranice "timshel" kavramı, eserin anlaşılmasında kilit rol oynuyor. Kabil'in hikâyesinde geçen bu kelime, "yapabilirsin" anlamına geliyor. Steinbeck'in yorumuyla bu, insanın günahın üstesinden gelebileceğini, iyiyi seçme özgürlüğüne sahip olduğunu ifade ediyor.
Bu anlayış, roman boyunca karakterlerin kaderlerini şekillendiriyor. Hiç kimse tamamen iyi ya da tamamen kötü değil; herkes seçimleriyle kendi yolunu çiziyor.
Cennetin Doğusu, yayımlandığı günden bu yana geçerliliğini yitirmeyen evrensel temalarıyla okurunu etkilemeye devam ediyor. Steinbeck'in usta kalemi, Salinas Vadisi'nin pastoral manzaralarıyla insan ruhunun fırtınalarını ustalıkla birleştiriyor.
İyilikle kötülük arasındaki sınırların aslında ne kadar bulanık olduğunu, her insanın içinde hem ışığın hem de gölgenin barındığını hatırlatıyor bize. Cennetin Doğusu, okuduktan sonra içimizde uzun süre yankılanacak, bizi düşünmeye ve belki de kendi seçimlerimizi sorgulamaya davet eden bir roman.
Steinbeck bize kötülüğün her çağda yeniden doğduğunu ama iyiliğin hep aynı kadim bilgelikle var olduğunu anlatıyor. Cathy taptaze bir kötülük olarak doğuyor, ama Samuel Hamilton'ın bilgeliği, Lee'nin sadakati, hatta Adam'ın saf inancı... Bunlar çağlar boyu değişmeyen erdemler.
Salinas Vadisi'nde başlayan bu hikâye, aslında hepimizin içinde yaşanan o bitmeyen savaşı anlatıyor. Her nesil kendi Kabil'ini doğuruyor, her aile kendi Habil'ini kaybediyor. Ama hikâye bitmiyor. Çünkü iyilik ve kötülük arasındaki bu kadim dans, insan var oldukça devam edecek.
Cennetin Doğusu işte bu okyanusun kıyısında yazılmış bir hikâye. Kötülüğün yenilenen yüzüne karşı, iyiliğin kadim direnişinin destanı.
Kitapla Kalın.
·
67 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.