İlk yayımlayan yazar: Filiz Dilek Yavuzer
ESERDEKİ ZAMAN VE MEKÂN TESPİTİ
Zaman: Roman, 4 bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, Tanzimat öncesi dönemi, ikinci ve üçüncü bölüm Tanzimat dönemini, dördüncü bölüm ise Cumhuriyet dönemini esas almaktadır.
Mekân: Olaylar İstanbul’da geçer. Roman, baş karakter Hayri İrdal’ın çocukluk dönemine denk gelip ailesiyle birlikte yaşadığı rutubetli bir evde başlar. Okuyucu, Mübarek isimli duvar saatiyle, caminin hemen yanında olan bu evde tanışır. Hayri İrdal’ın aidiyet sorunları yaşaması neticesinde, evden uzaklaşıp askerlik dönemi gelene kadar sürekli mekân değiştirdiğini görürüz. Askerlik dönüşü Abdüsselam Bey’in Konağı’nda yaşar. Konakta bulunan “Çocukların Odası” isimli yer, romandaki huzursuzluk yansımalarına ev sahipliği yapan mekanlardan biridir. Hayri İrdal’ın eşi ve çocuklarıyla yaşadığı ev, Psikanaliz Cemiyeti, Şehzadebaşı’ndaki kahve kullanılan mekanlardan bazılarıdır.
ESERİN TÜRÜ VE KONUSU
Tanzimat ve Cumhuriyet Dönemi arasındaki geçiş uyumsuzluklarını ve bocalamalarını özellikle iş dünyası üzerinden hiciv diliyle ele alan bir eleştiri romanıdır. Sadece zamanı değil, kişileri, kurumları ve olayları da eleştirel olarak ele alır.
“İş insanı temizliyor, güzelleştiriyor, kendisi yapıyor, etrafıyla arasında bir yığın münasebet kuruyordu. Fakat iş aynı zamanda insanı zaptediyordu. Ne kadar abes ve mânasız olursa olsun bir işin mesuliyetini alan ve benimseyen adam, ister istemez onun dairesinden çıkmıyor, onun mahpusu oluyordu. İnsan kaderinin ve tarihin büyük sırrı burada idi.” (S.363)
ROMANDAKİ İLİŞKİ VE KARAKTER TANITIMI
1. Karakter: Hayri İrdal
Fiziksel Özellikleri: Çok iyi para kazanmazdan evvel eski püskü giyinen, şapka takan, ekonomik durumu iyileştikten sonra iyi giyinmeye başlayan fakat yine de silik sayılan yalın bir adam.
Toplumsal Özellikleri: Saygın olmayan ve etrafındaki birçok kişiye göre pısırık addedilen biridir. Sakin bir yapıdadır. Kavgalara, münakaşalara karışmaz. Kendi dünyasındadır. Risk almaz. Toplum tarafından önemsenmez, görülmez. Halası ve karısının tabiriyle sünepedir. Çeşitli işlerle meşgul olmuştur. Bir dönem tiyatroculuk, saatçilik, bankacılık yapmış, en son ise Halit Ayarcı ile Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü açmıştır. Enstitü kurulana dek ailesi dahil kimse tarafından ehemmiyet verilmeyen karakter, enstitü kurulduktan sonra herkes tarafından takdir edilen ve değer gören biri olmuştur.
Ruhsal Özellikleri: Geleneklerine sıkı sıkıya bağlı, yeniliklere ayak uydurmakta zorlanan biridir. Çekingen ve içedönüktür. Peşin hükümlüdür. Değişimden korkar. Kendi fikirlerini ifade etmekte zorlanır ve genellikle karşısındakilere hak verir. Bu nedenle aynı fikirde olmadığı zamanlarda bile herhangi biriyle tartışmaya girmemeyi seçer.
Bunu, kızı Zehra tarafından, kendisinin de babasına benzediğini iddia ederek söylediği şu cümleyle anlıyoruz:
“Kendisinden başka herkesi haklı bulan insan kavga eder mi hiç?” (S.296)
Etrafındakiler tarafından yönetilmeye eğilimlidir. Fikirlerini özgürce ifade edemeyip yönetilmeye boğun eğdiği için genellikle kullanılmaktan muzdariptir. Melankolik sayılır. Üzüntülü sonucu, belirsiz bir korku sürecine tercih edecek kadar cesaretsiz yapıdadır.
Bunu, eşi Emine’nin ölümünden sonra yaptığı şu yorumla anlıyoruz:
“Artık Emine bir daha ölemezdi, hatta hastalanamazdı da. Orada zihnimin bir köşesinde olduğu gibi kalacaktı. Hayatımda birçok şeyler daha beni korkutabilir, başıma türlű felaketler gelebilirdi. Fakat en müthişi, onu kaybetmek ihtimali ve bunun korkusu artık yoktu… Artık hürdüm.” (S.145)
2. Karakter: Halit Ayarcı
Fiziksel Özellikleri: Kaliteli giyinen, eli yüzü düzgün, lider ruhlu, yakışıklı ve saygın görünüşlü bir adam.
Toplumsal Özellikleri: Avrupai biridir. Kriz yönetimi becerisine sahiptir. Yeniliklere açık, maceraperest ve girişimci ruhludur. Etkili konuşmaları, müzakere yeteneği ve ikna kabiliyetiyle liderlik vasıfları taşır. En büyük yeteneklerinden biri de insanları doğru çözümlemesidir. Doğru insanı doğru yere koyarak başarıya ulaşır. Sadece kişileri değil, zamanı da iyi takip eder ve onu lehine dönecek şekilde yönetmeyi bilir. Aydın ve açık fikirlidir. Hayri İrdal ile beraber Saatleri Ayarlama Enstitüsünü kurmuştur. Olaylara gerçekçi yaklaşır. Basit olan bir şeyi bile üzerinde birtakım oynamalar yaparak önemli hale getirmeyi bilir.
Ruhsal Özellikleri: Sosyaldir. Gözlem ve çözümleme yeteneği oldukça yetişmiştir. Açıkgözlü ve fırsatları değerlendirebilen bir yapısı vardır. İnsanları etkisi altına almak en belirgin özelliklerindendir. Serinkanlıdır. Başarı ve sonuç odaklıdır. Hedefe giden yolda gereken her seçeneği deneyecek kadar cesur ve kuralsızdır. Var olmayan bir şeyin var olduğunu savunurken bile, onun var olduğuna herkesten çok inandığını şu cümlesiyle bize anlatır:
“Adı olan her şey mevcuttur.”(S.275)
İşler istediği gibi gitmediğinde, kılıfına uydurabilecek kadar çevik ve pratik bir zekaya sahiptir. Tüm bu özelliklerine rağmen, güven verir. Herkesçe kabul gören bir saygınlığı vardır.
3. Karakter: Doktor Ramiz
Fiziksel Özellikleri: Otuz yaşlarındadır. Tıknaz denilebilir. Ortalamaya göre uzun bir boyu vardır. Kumral- esmer karışımı tene sahiptir. Orta kalite giyimlidir.
Toplumsal Özellikleri: Aydın olma konusunda Hayri İrdal ile Halit Ayarcı’nın tam ortasındadır. Hayri İrdal’ın terapistidir. Avrupa’da öğrendiği Freud’un psikanaliz kuramını uygulamaya çalışır fakat Türkiye’de bunu başaramamaktan mustariptir. Dünya üzerinde yaşayan tüm insanların hasta olduğunu savunur. Bu görüşünü, şu cümlesinden anlarız:
“Psikanaliz çıktığından beri hemen herkes az çok hastadır.” (S.108)
Ruhsal Özellikleri: Patolojik seviyede takıntı rahatsızlığı gözlenir. Saplantılı derecede düzenlidir. Özellikle el ve tırnak temizliği hususunda hassaslığı olan, eşyalarını mutlaka çantasında taşıyan ve sık sık kullanacak olsa bile ortaya bırakmayıp onu mutlaka tekrar çantasına koyan obsesif bir tiptir.
4. Karakter: Mübarek (Saat)
Fiziksel Özellikleri: Cansız varlıktır. Duvar saatidir. Dikdörtgendir. Eskidir. Bazen bozuk, bazen çalışır durumdadır.
Toplumsal Özellikleri: Canlı bir varlık olmamasına rağmen kitabın en önemli karakterlerinden biridir. Her bölümde mutlaka adını ve etkisini hissettiğimiz, manevi atıfların başrolünü üstlenen bir yadigardır. Bazen bir saat, bazen bir evliya gibi anılır.
Ruhsal Özellikleri: Karakter olarak ele alınmış olsa da cansız bir nesne olması münasebetiyle ruhu yoktur. Fakat evde yaşayan herkes tarafından farklı bir ruhsal atıfı vardır. Örneğin Hayri İrdal’ın babası için bu saat “Uğursuz” dur. Annesi için ise “Mübarek” tir. Annesinin görüşünün etkisiyle saatin bir ruhu olduğunu, Hayri İrdal bize şöyle anlatır:
“Annem onun bu ihtiyari hallerini hiç iyiye yormazdı. Ona göre bu saat ya bir evliya idi, yahut da onu iyi saatte olsunlar çarpmıştı. Bilhassa İbrahim Bey’in vefat ettiği gece, belki de hemen hemen aynı sularda, haftalardır işlemeyen saatin birdenbire en derin sesiyle vurmağa başlamasından sonra bu korku hepimizin içine yerleşti.” (S.28)
Bu anlatım, aynı zamanda saatin “Mübarek” adını almasının hikayesidir.
DİL VE ANLATIM
Romanda Farsça ve Osmanlıca kelimelere sıklıkla yer verilmiştir. Bu özelliğiyle dili ağır görünmektedir. Fakat anlatımın netliği sayesinde akıcı bir hal almıştır.
Biçimsel Özellikleri:
Hiciv türünde yazılmış olan bu eserde birçok teknik kullanılmıştır. Bunlardan bazıları: Otobiyografi, öyküleme, sahneleme ve geriye dönüş teknikleridir.
Keyifli okumalar dilerim.
·
436 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Bir cümle var bu kitapta çok sevdiğim. Şöhret, afet olduğu kadar vesile i rahmettir
