30 – Alper Canıgüz | Tatlı RüyalarAlıntı
30 – Alper Canıgüz | Tatlı Rüyalar
Alper Canıgüz’ün Tatlı Rüyalar’ı, ilk bakışta “psiko-absürd romantik komedi” alt başlığını hakkıyla taşıyan, oyunbaz, hızlı, tuhaf ve zekice bir roman gibi görünür. Ama roman derine indikçe, bu tuhaflığın sadece komik olmak için kurulmadığı anlaşılır. Canıgüz, absürdü bir süs olarak değil, gerçekliğin kendisine dair bir şüphe üretmek için kullanır. Romanın asıl meselesi, kimin deli, kimin uyanık, kimin rüya, kimin gerçek olduğundan çok; insanın kendi zihninin içinde ne kadar güvenle yaşayabildiğidir.
Bu yüzden Tatlı Rüyalar, yalnızca eğlenceli bir kurgu değildir. Aynı zamanda bilinç, arzu, kimlik, kaçış ve ruhsal parçalanma üzerine kurulmuş, polisiyeye yaklaşan ama tam oraya yerleşmeyen, psikolojiyle flört eden ama akademik ciddiyete de teslim olmayan bir metindir. Romanın enerjisi tam da buradan gelir: Her an dağılıp saçılabilecek bir dünyanın içinde, yine de kendi mantığını kurabilen bir anlatı.
Absürdün Mantığı
Romanın daha ilk sayfalarında Hector Berlioz’un gazetede gördüğü “Hayatımı satıyorum” ilanıyla başlayan çizgi, Canıgüz’ün nasıl bir anlatı kuracağını açık eder. Burada tuhaflık rastgele değildir; sistemlidir. Okur, mantıksızlıkla değil, farklı işleyen bir mantıkla karşı karşıya kalır. Hector’un Hamit Alemdar’la karşılaşması, ardından Profesör Olcayto Fişek ve Şevket Hakan Tunçel ekseninde gelişen olaylar, romanı giderek daha kaygan bir zemine taşır. Ama bu kayganlık, anlatıyı bozmaktan çok onu canlı tutar.
Canıgüz’ün başarısı burada belirginleşiyor: Okuru “ne oluyor burada?” sorusuna mahkûm eder ama o soruyu sinir bozucu bir kapalılık için değil, düşünsel bir hareket alanı yaratmak için kullanır. Roman, anlamı sürekli erteler; ama tamamen ortadan kaldırmaz.
Karakterler Karikatür Değil
Bu tür romanlarda karakterlerin yalnızca fikir taşıyıcısı ya da mizah aracı olma riski vardır. Tatlı Rüyalar ise bu tuzağa bütünüyle düşmüyor. Evet, Hector Berlioz fazlasıyla teatral, Hamit Alemdar sert ve tuhaf, Profesör Olcayto Fişek alaycı ve yorgun, Şevket Hakan Tunçel ise gerçeklik duygusuyla boğuşan bir figür. Ama bütün bu karakterler sadece “acayip” olmak için yazılmamış. Her biri, romanın zihinsel dağınıklığını başka bir yerden temsil ediyor.
Özellikle Şevket Hakan Tunçel karakteri, romanın merkezindeki soruyu yoğunlaştırıyor: İnsan, yaşadığı hayatın gerçekten kendisine ait olduğundan ne kadar emin olabilir? Rüya ile uyanıklık arasındaki sınır sadece biyolojik bir sınır mıdır, yoksa ruhsal bir düzenleme midir? Şevket’in yaşadığı bölünme, yalnızca fantastik bir fikir olarak değil, modern insanın kendine yabancılaşmasının grotesk bir biçimi olarak da okunabilir.
Psikolojiyle Oyun Oynamak
Alper Canıgüz’ün psikoloji eğitimi aldığı biliniyor; ama romanı değerli kılan şey, psikolojiyi bilgi gösterisine dönüştürmemesi. Psikanaliz, rüya yorumları, bilinçdışı, çoğul kişilik, gerçeklik sınaması gibi pek çok tema romanda dolaşıyor. Fakat bunlar bir ders kitabı ciddiyetiyle değil, ironik ve zaman zaman parodik bir düzlemde işleniyor.
Özellikle Profesör Olcayto Fişek’in bulunduğu sahneler, akademik psikolojinin kibriyle, öğrencilerin yarım yamalak teorik hevesleriyle ve insan ruhunu kavramaya çalışan disiplinlerin zaman zaman komikleşebilen yönleriyle dalga geçiyor. Ama bu alay, yüzeysel bir küçümseme değil. Daha çok şu soruyu ima ediyor: İnsan zihni gerçekten açıklanabilir bir şey midir? Yoksa bütün teoriler, sadece onun etrafında dönen farklı diller midir?
Romanın bu tarafı önemli. Çünkü Tatlı Rüyalar, psikolojiyi reddetmiyor; ama onu mutlak hakikat makamına da yerleştirmiyor.
Mizahın Karanlıkla Teması
Roman komik; ama hafif değil. Canıgüz’ün mizahı rahatlatıcı olmaktan çok huzursuz edici. Karakterler konuşurken gülüyorsun, durumların saçmalığına kapılıyorsun, bazı cümlelerin ritmi seni metne daha çok bağlıyor. Ama bu kahkahanın altında sürekli bir kaygı var. Çünkü romanın kurduğu dünya, her an çözülmeye hazır bir dünya.
Bu yüzden mizah burada savunma mekanizması gibi çalışıyor. Trajediyi doğrudan vermek yerine onu büküyor, kırıyor, ironileştiriyor. Belki de böylece daha etkili kılıyor. Çünkü okur sadece dramatik bir acıyla değil, anlamın kaydığı bir evrenle karşılaşıyor. Bu da romanı sıradan bir “komik roman” olmaktan çıkarıyor.
Gerçeklik: Sağlam Bir Zemin mi, Geçici Bir Uzlaşma mı?
Romanın en güçlü taraflarından biri, gerçekliği sabit bir kategori gibi ele almaması. Rüya ve gerçek arasındaki sınır, burada metafor olmanın ötesine geçiyor. İnsan, yalnızca uyurken değil, gündelik hayatta da kendi kurgularının içinde yaşıyor olabilir. İlişkilerimiz, arzularımız, korkularımız, takıntılarımız, başkaları hakkında kurduğumuz hikâyeler… Bütün bunlar da bir tür rüya değil mi?
Bu anlamda Tatlı Rüyalar, fantastik bir oyun gibi başlayıp ontolojik bir soruya dönüşüyor: Gerçeklik nedir? Ve daha önemlisi, gerçek dediğimiz şeyin bizim ruhsal ihtiyaçlarımızla ilişkisi nedir?
Canıgüz bu soruya ciddi, ağır ve felsefi bir üslupla yaklaşmıyor. Belki romanın zekâsı da burada. Çünkü bazen gerçekliğin en derin soruları, akademik cümlelerle değil, absürdün hafif eğriliğiyle daha görünür hale gelir.
Dil: Kurgu Kadar Önemli
Romanın gücünü taşıyan bir diğer unsur dil. Canıgüz’ün dili hızlı, kıvrak, ironik ve zaman zaman bilinçli biçimde abartılı. Karakterlerin konuşmaları yapay değil; tam tersine, romanın absürd tonunu kuran temel öğelerden biri. Diyaloglar çoğu zaman olayların önüne geçiyor; ama bu bir kusur değil. Çünkü Tatlı Rüyalar’da olay kadar konuşma biçimi de anlam taşıyor.
Bu dil, hem edebî hem popüler. Hem zekice hem oyunsu. Okuru yormadan sürüklüyor ama aynı zamanda metnin altındaki düşünsel gerilimi de koruyor. Bu yüzden romanı “kolay okunur” bulmak mümkün; ama “hafif” demek yanlış olur.
Sonuç: Hafife Alınamayacak Kadar Eğlenceli
Tatlı Rüyalar, Türk edebiyatında nadir rastlanan bir şeyi başarıyor: Ciddiyeti bozmadan komik olabiliyor; komik olurken de sığlaşmıyor. Alper Canıgüz, absürdü bir gösteri malzemesi gibi kullanmıyor. Onunla düşünce üretiyor. Roman ilerledikçe okur, sadece olayların nereye varacağını değil, kendi zihninin hangi zeminde durduğunu da düşünmeye başlıyor.
Bu romanı değerli kılan şey tam olarak bu. Tatlı Rüyalar, okura sadece iyi vakit geçirtmiyor; aynı zamanda gerçeklik, bilinç ve kimlik üzerine hafifmiş gibi görünen ama aslında oldukça sert sorular bırakıyor. Gülümseten ama huzursuz eden, oyunbaz ama boş olmayan bir roman.
Ve belki de en çok bunu hatırlatıyor:
İnsan, bazen en ciddi hakikatlerle ancak biraz eğrilmiş bir aynada karşılaşabiliyor.
– Çağrı ÖZPOLAT, Bibliyosmia, 12.03.2026
·
235 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.