HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR TÜRK EDEBİYATINA KONMUŞ BİR PİYANGODUR
Yazarın okuduğum ikinci kitabı olan Şıpsevdi, her sayfasında beni merakla alıp başka dünyalara götüren eşsiz bir başyapıt. Kıymetli edebi servetimiz olan Gürpınar'ı bu kadar geç keşfetmiş olduğum için, ilgilisine neden bu kitabı okumalı diye nutuk çekmekte kendimce haklı bir yer edinmiş olmam sebebiyle kitabı analiz etmeye karar verdim.
Şıpsevdi kitabının yazıldığı tarih olan 1901-1908 tarihleri arasında Modern Türkiye'nin henüz kurulmamış olduğu Osmanlı Devletinde neler olduğunu temel olarak bilmek faydalıdır, çünkü o zamanın etiketi olan ''Alaturka saatten alafranga saate geçiş eğilimi'' baz alırsak, modernleşmeye çalışan bir Osmanlı Devleti'nde yaşayan ''elit'' tabakayı etkisi altına alan Fransız okullarında alınan Fransızca eğitimin (Galatasaray Lisesi) döneminin bireysel bakış açısına da etkisi oldukça büyük.
Ana karakterimiz olan Meftun, işte böyle bir geçişin getirdiği modernleşme çabasının etkisiyle, döneminin önemli dillerinden olan Fransızcaya ve bu dilin getirdiği dünyanın kendisine sunduğu yeniliklere aklını kaptırmış bir meczup olarak karşımıza çıkıyor. Meftun ile meczup kelimelerini birbiriyle paralel kullanmamın sebebi bu karakterimizin Avrupa geleneklerine meczuplaşmasından kaynaklanıyor. Yaşamakta olduğu dünya ile kafasında kendine yaratmaya çalıştığı iki farklı anlayışın içinde sıkışan, ama bu sıkışmanın asla farkında olmayarak; aksine çevresini bu sıkışmanın içine almaya çalışan tezat bir karakter oluşumunun vücut bulmuş hali oluyor.
''Alafrangalık nasıl öğrenilir?...Oralarda bulunmayanlar bu görgü kurallarını nasıl öğrenebilirler?...Meftun bu hususta çok düşündü...Uzun uzadıya düşündükten sonra bu güç işin öğretim ve öğrenilmesini kolaylaştırılması konusunda bir eser yazmaya karar verdi.'' Kitaptan aldığım şu kesit ile, Meftun karakterimizin yaratmak istediği dünyaya nasıl inançla tutulduğuna ve bunu çevresine yayma konusunda ne kadar kararlı olduğunu anlayabiliriz. Bu noktada, toplumunun yıllardan beri süregelmiş ''ahlaki değerleri'' ile Alafrangalık başka bir deyişle Frenkliğe özentinin geldiği boyutu hem eleştirel hem de gülünç taraflarıyla ele alan Gürpınar'ın, bir kez daha toplumsal analizci kimliğini biz okuyuculara sunduğunu anlıyoruz. Kendisi bir yazar olmasının yanı sıra, iyi bir felsefe okuyucusu ve analizcisi olduğu konusunda, yer yer kitabın içerisinde sunduğu sosyalist düşüncelerini bizlere anlatmaktan çekinmeyişi ile de gösteriyor.
Bu kitabı okurken kahkaha attığım çok diyalog var. Zihnimde tüm karakterlerin nasıl göründüğünü, tepkilerinin bana yaşattığı gerçekçiliği hissettiğimi söylemeliyim. Okurken böyle bir hissi okuyucuya geçirebilmek çok büyük bir ustalık gerektiriyor. Yazarımız köşkte yaşayan tüm karakterlerin; o zamanın İstanbul'unda yaşayan modern kesimin ayrı ayrı hikayeleri bizlere o kadar güzel sunuyor ki, hepsine karşı bir yakınlık ve anlayış, karşıtlık geliştiriyorsunuz. Her karakterin baktığı pencereye bizleri götürüp oradan nedenini bize sunuyor.
Şıpsevdi çok başarılı bir toplum analizi kitabıdır, Doğu ile Batı'nın karşılaşmasından doğan karmaşanın toplumumuza nasıl yansıdığını gösteren bir kanıttır. Adeta geleceğe karşı alınması gereken uyarıları bizlere sunan Gürpınar'ın en önemli düşünce servetidir. ''Bir memleket, zamanının ilerlemelerine uygun kalkınabilmek için çocuklarının maddi manevi çalışmalarına muhtaçtır. İşte biz de çocuklarımızın bu genel çalışmaya katılmalarını görev bilmediğimiz ve azla, yani hemen olmayacak kadar bir şeyle yetinmeye alışmış olduğumuz için ilk zarara uğruyoruz.'' Bu alıntının peşinden giderek kendimize çıkarabileceğim bir sürü ders olduğunu düşünüyorum.
Kitabın sonunda karakterlere veda ettiğim için çok hüzünlüyüm, ama son sayfayı kapadıktan sonra bir süre durup bu dünyaya vedamı yaparak sizlere bu satırlarımı yazıyorum. Bu kitabın dizisi ve filmini görmeyi çok isterdim. Dekoruna kadar ince ince detayları bizlere sunmuş yazarımız. Okurken zihninizde görsel şölenler canlanacak ve karakterlerin konuşma şekillerine kadar hayal edebileceğinizi de belirtmek istiyorum. Şimdiden meraklısına iyi okumalar.
Aylin.
·
44 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.