Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana1000Kitap
Yaşar Kemal, bu romanda I. Dünya Savaşı’nın ve hemen ardından gelen Lozan Mübadelesi’nin yarattığı büyük travmayı, Ege’de ıssız bir adaya (Karınca Adası) sığınan insanların üzerinden anlatıyor. Adı, Ortadoğu’da Yezidilerin kıyıma uğradığı dönemde Fırat Nehri’nin cesetlerle kızıllaşmasından geliyor; kanın akışı hem literal hem de mecazi olarak romanın omurgasını oluşturuyor.
Roman, Poyraz Musa ile açılıyor. Şeref madalyalı bir savaş gazisi olan Poyraz, köyüne döndüğünde kimseyi bulamayınca Ege’ye, Kaz Dağı’nı gören bu küçük adaya yerleşir. Adada onu karşılayan tek kişi, mübadelede gitmemiş Rum balıkçı Vasili’dir. İkisi arasında başlayan tuhaf, gergin ama yavaş yavaş insani bir ilişki, romanın en güçlü yanlarından biri. Poyraz, savaşta peşine takılan “kanlılar”dan kaçtığı için adını bile değiştirmiştir; Vasili ise kendi adasında bir gölge gibi yaşamaktadır. Zamanla Anadolu’nun dört bir yanından savaş, yoksulluk ve sürgünle perişan olmuş insanlar adaya akar. Çerkezler, Türkler, farklı etnik kökenlerden insanlar… Hepsi, Rumların boşalttığı bu topraklarda yeni bir hayat kurmaya çalışır.
Kemal burada alıştığımız epik üslubunu bir nebze daha içe dönük, daha melankolik bir tona kaydırıyor. Yine de o muhteşem doğa tasvirleri yerli yerinde: Denizin ipiltisi, kuşların rengârenk uçuşu, zeytinlikler, ılgınlar… Doğa, insan acısının karşısında hem acımasız hem de teselli edici bir tanık gibi duruyor. Poyraz Musa’nın iç dünyası, Yezidi kıyımına dair taşıdığı utanç, bağışlanma ve vicdan muhasebesi gibi temalar romana derinlik katıyor. Nişancı Veli, Dengbej Uso gibi yan karakterler de halk hikâyeciliğinin, sözlü geleneğin canlılığını getiriyor.
Kitabın en çarpıcı yanı, mübadele ve savaş sonrası “yeniden başlama” sorusunu sorgulaması. Yüzlerce yıldır yan yana yaşamış halkların birdenbire “öteki” ilan edilmesi, evlerin, tarlaların, anıların zorla terk edilmesi… Kemal bunu ne romantize ediyor ne de sadece trajedi olarak bırakıyor. Aksine, adada filizlenen dayanışmayı, küçük mutlulukları, mizahı ve trajikomik anları da gösteriyor. Bir yüzbaşının Rumlara mübadeleyi tebliğ ettiği sahne gibi pasajlar, bürokrasinin absürtlüğünü hicvederken, insanlık durumunun evrenselliğini de yakalıyor.
Eleştirel olarak söylemek gerekirse, roman yer yer yavaş akıyor; özellikle ilk bölümlerde tasvirler ağır basabiliyor. Ama bu, Yaşar Kemal okuru için alışıldık bir ritim. Hikâye, bireysel yalnızlıktan kolektif dayanışmaya doğru evrilirken tempo da artıyor. Dörtlünün devam kitaplarına (Karıncanın Su İçtiği,Tanyeri Horozları, Çıplak Deniz Çıplak Ada)zemin hazırladığı için bazı ipuçları ve temalar yarım kalıyor gibi gelebilir, ama ilk kitap kendi başına da güçlü bir bütün oluşturuyor.
Sonuçta Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana,savaşın ve zorunlu göçün insan ruhunda bıraktığı yaraları, ama aynı zamanda o yaralardan doğan kardeşlik ihtimalini anlatan epik bir ağıt. Yaşar Kemal’in “Homeros’tan bu yana gelmiş en büyük halk ozanı” denmesinin nedenini bir kez daha hatırlatıyor: Tarihi büyük olaylarla değil, o olayların içindeki sıradan insanın sesiyle, acısıyla ve umuduyla anlatıyor.
Eğer savaş, kimlik, aidiyet ve “yeniden inşa” temaları ilgini çekiyorsa, bu kitabı mutlaka oku. Bitirdiğinde Fırat’ın kanı hâlâ akıyormuş gibi gelecek, ama aynı zamanda adadaki o küçük evlerin lambalarının birer birer yanışını da hissedeceksin. Kemal’in kalemi, kanın aktığı yerde bile hayatın inatla devam ettiğini gösteriyor.
·
59 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.