Robinson Crusoe, Daniel Defoe tarafından 1719'da yazılan ve modern romanın öncüsü kabul edilen, bir adamın ıssız bir adada 28 yıl süren hayatta kalma mücadelesini anlatan bir eserdir.
Yorklu bir ailenin oğlu olan Robinson, babasının güvenli ve orta halli bir yaşam sürmesi yönündeki öğütlerini dinlemez. Denizlere açılma tutkusuyla evden kaçar. İlk yolculuklarında fırtınalara yakalanır, köle olarak tutsak edilir, kaçar ve Brezilya'da başarılı bir şeker kamışı çiftliği kurar. Ancak daha fazla kâr hırsıyla köle getirmek üzere çıktığı bir yolculukta gemisi batar.
Gemiden sağ kurtulan tek kişidir ve tamamen ıssız bir adaya düşer. İlk başta büyük bir umutsuzluğa kapılsa da, batık gemiden kurtarabildiği araç-gereçlerle kendine bir düzen kurmaya başlar:
Kayaların içine güvenli bir kale-ev inşa eder. Yabani keçileri evcilleştirir, tesadüfen bulduğu tahıl tanelerini ekip tarım yapmayı öğrenir.
Ruhsal Dönüşüm: Hastalandığı bir dönemde derin bir iç hesaplaşma yaşar ve İncil okumaya başlar. Yaşadığı her şeyi "İlahi Takdir"in bir parçası olarak görür.
Adada yıllarca tek başına yaşadıktan sonra, kıyıda yamyamların izlerini bulur ve büyük bir korkuya kapılır. Bir gün, yamyamların elinden kaçan bir yerliyi kurtarır. Ona haftanın o günü olduğu için "Cuma" adını verir. Onu eğitir, ona İngilizce ve Hristiyanlığı öğretir. Cuma, onun sadık dostu ve yardımcısı olur.
Robinson'un Adadaki En Büyük Çelişkisi:
Bir yandan "Tanrı beni kurtardı, burada ruhumu buldum" der; diğer yandan adaya gelen Cuma’yı kurtarır kurtarmaz ona öğrettiği ilk kelime "Dost" değil, "Efendi" (Master) olur. Yani ruhsal olarak özgürleştiğini sanırken, zihinsel olarak hala eski dünyanın hiyerarşilerini (köle-efendi) yanında taşır.
Yıllar sonra adanın yakınlarına bir İngiliz gemisi gelir. Gemide isyan çıkmıştır; Robinson ve Cuma, kaptana yardım ederek gemiyi isyancıların elinden geri alırlar. Karşılığında kaptan, Robinson’u adadan kurtarır. Robinson, 28 yılın ardından İngiltere’ye döndüğünde ailesinin öldüğünü ama Brezilya’daki çiftliğinin ona büyük bir servet kazandırdığını görür.
Robinson, 28 yıl boyunca doğayla ve Tanrı’yla baş başa kalıp güya "manevi bir aydınlanma" yaşamıştır. Ancak adadan kurtulur kurtulmaz yaptığı ilk iş, Brezilya’daki köle emeğine dayalı şeker kamışı çiftliğinden gelen paraları saymaktır. Adada öğrendiği "kanaatkarlık" ve "ruhsal derinlik", banka hesaplarını gördüğü an buharlaşır. O artık bir kazazede değil, serveti köle ticaretine dayanan bir istifçidir.
Adadan kurtuluş, Cuma için bir "özgürleşme" değil, esaretin yer değiştirmesidir. Robinson, Cuma’yı İngiltere’ye götürürken ona bir dost gibi değil, sadık bir evcil hayvan veya egzotik bir mülk gibi davranır. Pireneler’deki ayı sahnesinde Cuma’yı bir eğlence unsuru gibi kullanması, Robinson’un narsisizminin ve Avrupalı üstünlük kuruntusunun (beyaz adam kibri) zirvesidir.
Robinson’un evlenip çocuk sahibi olduktan sonra karısı ölür ölmez tekrar denizlere kaçması, onun "macera tutkusu" değil, bağlanma bozukluğu ve bencilliğidir. 28 yıl boyunca ailesini özlediğini söyleyen adam, eline fırsat geçtiğinde kendi çocuklarını terk edip gider. O aslında hiçbir yere ait olamayan, medeniyetin sorumluluklarından kaçan bir "patolojik kaçkındır."
Yıllar sonra adaya döndüğünde oradaki insanlara "düzen getirmesi" ve bir "vali" gibi davranması, tipik bir emperyalist sanrısıdır. Kendi mülkü saydığı topraklarda başkalarının hayatı üzerinde otorite kurma arzusu, onun ruhsal gelişiminin aslında bir illüzyondan ibaret olduğunu gösterir.
Defoe’nun asıl başarısı, Robinson’u kurtulsa bile "huzura eremeyen" bir adam olarak çizmesidir. Eğer mutlu bitseydi, insanın içindeki o bitmek bilmeyen tatminsizliği ve yurtsuzluğu anlayamazdık.
Kısacası: Kitap mutlu bitseydi, sadece bir macera romanı olarak rafa kalkardı. Ama bu huzursuz son sayesinde, insanın kendi kurduğu hapishaneden (adadan) çıksa bile zihnindeki hapishaneden (hırs ve arayıştan) asla kurtulamayacağını anlatan bir felsefi metne dönüştü.
Eserin farklı filmleri olsa da kitaba sadık değiller. Ve kitaptaki ruhu hissedemiyorsunuz.
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.