İlk İnceleme: Beden Arzularının DizginlenmesiDin
Bismillahirrahmanirrahim.
Maddenin mananın önüne geçtiği bir çağdayız. Son zamanlarda bir Gazali okuma furyası ihya olmuş vaziyette. Bu incelememde Gazali'in "İhyâu Ulûmi'd-Dîn" eserinin bir bölümünün tercümesi olan "Beden Arzularının Dizginlenmesi"ni değerlendireceğim.
Öncelikle kitapta sahabeden, peygamberlerden, ariflerden ve âlimlerden birçok rivayetler var. Birkaç ayet-i kerime olmasına karşın yüzlerce rivayet yer alıyor. Maalesef bazılarının kaynağı da yok, bazı hadislerin de uydurma olduğu tespit edilmiş. Ama genel olarak dipnot da ilgilisi için kaynak yer alıyor.
İnsanın en büyü cihadı nefsi iledir. Fazla yemek, bu cihada en büyük isyanlardandır. Fazla yiyen kişi fakirin hâlini unutur, zevke kapılır, nefsinin egemenliği altına girer, dünya hayatını uhrevi yaşamın önüne koyar, rehavete kapılır, isteklerinin kölesi olur ve daha nicesi. Bu durumda Gazali bizlere yemenin miktarı, cinsi ve zamanı hakkında kılavuzluk ediyor. Ama açık söylemek gerekirse günümüzde olabilecek şeyler değil. Örneğin yeme hakkında üç mertebe sunuyor. En iyisi 3 gün ve daha fazla yemeyen, sonra 2 gün yemeyen ve en kötü mertebede günde tek öğün yiyen. O zamanın koşulları elbette farklıdır, ama günümüzde günde tek öğün yemenin ve sağlığa yararı olduğunu ne de verimli olacağını şahsen düşünmüyorum.
Orta halin, yani itidalin her zaman en iyisi olduğunu söylüyor Gazali. Fakat bizim nefislerimiz israfı ve zevki itiyat haline getirmiş. Dolayısıyla önce azgın bir hayvan gibi nefsi dizginlemek, belki de günlerce aç ve susuz kalmak gerekir. Bu ilk başta eziyet gibi gelebilir fakat bu acıyı hissedip hem cehenneme karşı şuurlu olmak, hem de nefsimizi boğmak için bu şarttır. Bir çok hadis ve ayette belirttiği üzere aç ve susuz kalıp nefsini Allah için dizginleyenler ahiret yurdunda mükafatlar ile karşılaşacaktır.
Bir diğer Allah'tan uzaklaştıran ve nefsi kibirlendiren şey şehvettir. Cinsel güdüler bastırılmalı veya evlenmek suretiyle zinaya mahal verilmemelidir. Allah'a karşı insanı alıkoymamalıdır bu.
Kitapta eleştirebileceğim şeyler de yok değil. Bir rivayette mesela aç kalıp yataklara düşşe biri, oturarak namaz kılsa bu sağlıklı kıldığı namazdan daha hayırlıdır diyor. Ben bunu itidale aykırı buluyorum, ayrıca yine bazı uç rivayetlerde çok uç noktalarda aç kalan sahabeler var. Elbette bizler zahid kişiler değiliz. Ama "Hiç ölmeyecekmiş gibi bu dünya için, yarın ölecekmiş gibi ahiret yurdu için çalışın." hadisine aykırı buluyorum. İbadetin de aşırısını doğru bulmuyorum, en azından günümüzde yapılacak bir şey değil.
Ya da "Kadınlar, şeytanın tuzaklarıdır." hadisi geçiyor ve peygamber efendimizin karakteri ve İslâm ahlâkına ne kadar uygun bu, tartışılır. Rivayet sağlam mı bilmiyorum, fakat bunun gibi birkaç rivayet daha mevcut. Ayrıca aşık olmanın sapıklık olduğu ve şehvetin sadece bir yerde giderilmesinin çirkin ve utanılacak bir şey olduğunu (s.72) söylemesi apaçık tek eşliliğe saldırıdır. Yine anakronik bakmamaya çalışmak ve döneme göre değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum.
Gazali, maddeye ve gelip geçici hazlara kıymet verdiğimiz bu dönemlerde bir nebze olsun Allah'ı anımsamak ve ruhumuza sükun vermek için okuyabileceğimiz değerli bir âlimimiz. Kitapta bazılarına katılmasam da günümüz insanına kılavuzluk edecek, İslâmi bir yaşam için ruha gerekli birçok öğüt ve tavsiye mevcut. Değeri bilinmesi gereken, kulağımıza küpe olacak bir eser. Manayı anlamak için okunması gerek. Esenlikler üzerinize olsun.
·
51 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.