Savaşın Ortasında Anlam ArayışıEdebiyat
Hemingway’in Çanlar Kimin İçin Çalıyor romanı savaşın anlamsızlığını anlatmakla yetinmez; insanların bu anlamsızlığa tutunabilmek için nasıl anlam ürettiklerini, kendilerini nasıl kandırdıklarını gösterir.
İspanya İç Savaşı’nda sosyalistlerin tarafındayız. Küçük bir grup: Robert Jordan, Pablo, Pilar, Anselmo ve Maria. Görevleri nettir: Faşistlerin geçişini sağlayan köprüyü havaya uçurmak. Her şey ilk bakışta açık ve basit görünür. Ancak sayfalar ilerledikçe bu açıklığın bir yanılsama olduğu ortaya çıkar. Asıl mesele görevin başarıyla tamamlanıp tamamlanmaması değil, bu görevin içinde insanların neye dönüştüğüdür.
Robert Jordan, ABD’de İspanyolca öğretmeniyken İspanya’ya sempati duymuş, sosyalist ideallerle savaşa katılmıştır. Eşitlik ve adalet uğruna verilen bu mücadele, onun gözünde erdemli bir zorunluluktur. Birçok operasyona katılmış, liderlik konumuna gelmiştir. Ancak köprüyü patlatma göreviyle birlikte bu idealler sarsılmaya başlar. Az sayıda insanla bu görevin başarı şansı düşüktür; daha da önemlisi, başarılsa bile geri dönüş neredeyse imkânsızdır. Komuta kademesi bunu ya hiç düşünmemiştir ya da bilerek göz ardı etmiştir. İnsan hayatı, uğruna savaşılan “yüce amaç” karşısında kolayca gözden çıkarılabilir hale gelmiştir.
Jordan bütün bunların farkındadır. Görevin mantıksızlığını görür, hatta bunun bir çıkmaz olduğunu bilir. Buna rağmen devam eder. Çünkü savaşın içinde kalmış biri için geri dönüş, en az ilerlemek kadar imkânsızdır. Bu noktada Maria’nın varlığı devreye girer. Maria, savaş öncesi hayatın, yani başka bir ihtimalin hatırlatıcısıdır. Jordan’ın ona duyduğu şey yalnızca aşk değildir; aynı zamanda kaybettiği hayata duyduğu özlemdir. Ancak bu özlem bir çıkış değil, tersine bir araç haline gelir. Maria ile kurduğu gelecek hayali, onun göreve devam edebilmesi için kendine anlattığı bir hikâyeye dönüşür. Jordan gerçeği görür, hatta kendini kandırdığını da bilir; yine de devam eder. Çünkü savaşın içinde kalabilmenin tek yolu, ona bir anlam yüklemeye devam etmektir.
Pablo ise bu sürecin başka bir yüzünü temsil eder. Zeki, kararlı ve acımasız bir liderken artık yalnızca korkak olarak anılmaktadır. Grubun güvenmediği, ihanet etmesini beklediği birine dönüşmüştür. Ancak Pablo’nun dönüşümü basit bir korkaklık hikâyesi değildir. Onun kırılma noktası, kendi köyüne yaptığı baskındır. Bir zamanlar inandığı idealler uğruna giriştiği bu eylem, onu geri dönülmez bir şekilde değiştirir. Şiddet, zamanla inancını aşındırır. İdeallerini ayakta tutan anlam çöktükçe geriye yalnızca korku kalır.
Pablo’nun zekâsı ortadan kaybolmaz; fakat artık kurucu değil yıkıcıdır. Anlam üretme kapasitesi çöktüğü için, zekâsı da yönünü kaybeder. İhanet eder, ama onu bile sonuna kadar götüremez. Çünkü o da Jordan gibi bir eşikte kalmıştır: Ne tamamen inanabilir ne de tamamen vazgeçebilir. Savaşın dışında bir hayat tahayyül edemediği için, inancını kaybetmiş olsa da savaşın içinde kalmaya devam eder.
Jordan’ın Pablo’ya duyduğu güvensizlik roman boyunca artar, ancak buna rağmen onu durdurmaz. Bu pasiflik bir zayıflık değil, bilinçli bir kabulleniştir. Jordan için önemli olan artık mutlak doğrular değil, devam edebilmektir. Maria ile kurduğu hayaller, bu devamlılığı mümkün kılan birer araçtır. Savaş anlamsızdır; ancak insan, o anlamsızlıkla yüzleşmek yerine ona anlam yükleyerek varlığını sürdürebilir. Jordan da bunun farkında olarak hareket eder.
Romanın sonunda görülen şey şudur: Başlangıçta daha iyi bir dünya idealiyle yola çıkan insanlar, zamanla savaşın kendi mantığına teslim olur. Savaşın tek gerçekliği kaostur. Bu kaos, idealleri aşındırır, insanları dönüştürür ve sonunda onları kendi kurallarına tabi kılar. Ancak insan, ne kadar karanlığın içine sürüklenirse sürüklensin, kendini tamamen kötü olarak görmez. Kendine hikâyeler anlatarak yaptıklarını anlamlı kılmaya çalışır. Bu hikâyeler, karanlıkta taşınan bir fener gibidir—yanıltıcı olsa da vazgeçilmezdir.
Çanlar Kimin İçin Çalıyor, bu yönüyle bir savaş romanından çok, insanın kendini kandırma biçimleri üzerine bir incelemedir.
··
1 +1'leme
·766 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.