KıskanmakEdebiyat
Kıskanmak'ın en tehlikeli tarafı okuru suç ortağı yapması. Seniha'nın mağduriyeti o kadar gerçek ki eğitimi engellenmiş, kısmetleri para yüzünden geri çevrilmiş, ailenin bütün kaynakları Halit'e akmış insan bir yerden sonra ona hak vermeye başlıyor. Örik bunu bilerek yapıyor. Önce empatiyi kuruyor, sonra o empatinin sizi nereye sürüklediğini seyrettiriyor.
Seniha, Türk edebiyatının alışık olduğu "kötü kadın" kalıbına girmiyor. Dürtüsel değil, cinselliğiyle yıkım getirmiyor, sahne çalmıyor. Roman boyunca neredeyse hiçbir şeyi kendi eliyle yapmıyor. Mükerrem'le Nüzhet'in ilişkisini görüyor, susuyor, hatta alttan alta kolaylaştırıyor. Mahkemede tek bir yalanla ağabeyinin cezasını ikiye katlıyor. Silahı eylem değil zamanlama ne zaman konuşacağını ve ne zaman susacağını bilen bir kadın. Teknik olarak hiçbir suç işlemiyor. Bu onu Bihter'den de Firdevs Hanım'dan da tehlikeli kılıyor çünkü elini hiç kirletmiyor.
Halit'in cinayet sahnesi romanın en çarpıcı kırılma noktası. Halit, Nüzhet'i aldatıldığı için öldürmüyor. Nüzhet, oradakilerin önünde Mükerrem'den sıkıldığını söylüyor"karını aldattım ve artık onu istemiyorum bile" mesajını veriyor. Tetik, namusun değil ezilen egonun tetiği. Örik 1937'de, "namus cinayeti" denen şeyin özünde yaralı gurur olduğunu yazıyor. Bu cesaret bugün bile az bulunur.
Romanın gizli kurbanı ise Mükerrem. Seniha planlamış, istediğini almış. Halit kendi eyleminin bedelini çekiyor. Mükerrem ise romandaki en "sıradan" günahı işlemiş, kocasını aldatmış ama en ağır bedeli o ödüyor: "kocasını katil yapan kadın" damgası, toplumsal yok oluş. Bütün öfke ona yöneliyor. Örik burada bir şeyi manifesto yazmadan gösteriyor: güzel kadın da çirkin kadın da farklı biçimlerde eziliyor, toplum ikisine de af vermiyor.
Bir de dönem bağlamı var: Anadolu köy romanlarının ve toplumcu gerçekçiliğin hâkim olduğu yıllarda Örik, köylü değil şehirli, toplum değil birey, ideoloji değil psikoloji diyor. Zamanının edebiyatına sırtını dönüyor. Belki bu yüzden yıllarca unutuldu. Ama bugün okununca zamansız hissettiriyor, kıskançlığın, aile içi güç dinamiklerinin, sessizliğin silah olarak kullanılmasının modası geçmiyor.
Kıskanmak'ta kazanan yok. Seniha intikamını alıyor ama huzura kavuşmuyor. Bu romandan "kıskançlık kötüdür" dersi çıkmıyor. Örik ders vermiyor. Bir kadının ruhunu açıp masaya koyuyor ve "bakın" diyor. Rahatsız edici, çünkü tanıdık geliyor.
·
31 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.