Yavaşlık*
Bir kitabı bitirdim ama bitmiş gibi hissetmiyorum. Sanki hâlâ içindeyim, ama aynı zamanda çoktan uzaklaşmışım gibi. Hatırlıyorum dediğim şeyler kayıyor, unuttum sandıklarım geri geliyor. Yavaşlık bende böyle bir yer açtı; ne tam kalan ne de tam giden bir şey gibi.
Kundera’nın kurduğu dünyada hız yalnızca bir tempo değil, bir kaçış biçimi. İnsan hızlandıkça hafiflediğini sanıyor ama aslında siliniyor. Unutmak burada bir zaaf değil, neredeyse bilinçli bir tercih gibi. Kendini korumanın, incinmişlikleri taşımamanın, hatta kendi yüzüne bakmamanın en pratik yolu. Yavaşlık ise bunun tam karşısında duruyor; insanı durduran, ona kendini gösteren, bazen de katlanılması zor bir açıklıkla yüzleştiren bir hâl. Bu yüzden yavaşlıkla mutluluk arasında kurduğu bağ, ilk başta yumuşak ama derinlerde oldukça rahatsız edici. Çünkü yavaşlamak demek, artık kaçamayacak olmak demek.
Kitapta beni en çok sarsan şeylerden biri, insanın bakış ortadan kalktığında nasıl değiştiğine dair o sert sezgiydi. Sanki görülmediğimizi düşündüğümüz anda, kendimize dair bütün sınırlar gevşiyor. Utanç kaybolmuyor aslında; sadece yönünü yitiriyor. Başkasının bakışı çekildiğinde, insan kendine de bakmamaya başlıyor. Ve o noktada yapılan şeyler bir özgürlükten çok, bir kayıtsızlığın içine düşüyor. Sanki insanın kendine karşı duyduğu sorumluluk ince bir perdeyle örtülüyor ve o perde sayesinde her şey mümkün hâle geliyor. Bu yüzden o kayıtsızlık bir rahatlık değil, daha çok insanın kendinden uzaklaşması gibi.
Arzu meselesi de bu boşluğun içinde tuhaf bir yere oturuyor. Kitapta arzu, bedensel bir yönelimden çok zihinsel bir büyülenme hâli gibi. Bir insana değil, o insanın zihinde kurulan imgesine yönelen, giderek gerçekliği aşan bir yoğunluk. Bu yüzden tehlikeli; çünkü sınırını dışarıdan değil içeriden alıyor. İnsan bir noktadan sonra arzunun nesnesini değil, onun zihninde yarattığı yankıyı arıyor. Ve bu yankı, hayatın geri kalanını sessizce bastırabilecek kadar güçlü olabiliyor.
Aşkın da bu dünyada daha adaletsiz, daha tek taraflı bir yerden kurulduğunu hissediyorsun. Hak edilmekle ilgisi olmayan bir şey bu. Hatta belki tam tersine, hak edilmediği ölçüde gerçek. Bu düşünce insanı rahatlatmıyor; aksine huzursuz ediyor. Çünkü karşılık, denge, ölçü gibi şeylere tutunamıyorsun. Her şey biraz fazla yetersiz fazla çıplak kalıyor.
Kundera’nın asıl derdi sanki insanın içinde bulunduğu hâlle. Seçmediğimiz bir varoluşun içinde, kendimize ait sandığımız tepkilerle yaşıyoruz. Ve bütün mesele, buna karşı nasıl durduğumuzda düğümleniyor. Büyük bir başkaldırıdan söz etmiyor aslında; daha çok küçük bir fark edişten. Belki sadece yavaşlamak, belki bakmayı gerçekten denemekten. Çünkü çoğu şeyi artık görmeme nedenimiz, ona bakmıyor olmamız değil; ona alışmış olmamızdır.
Kitap bittikten sonra geriye bir hikâye kalmıyor demiştim. Gerçekten de olayları hatırlamak zor. Ama bir his kalıyor: sanki her şey çoktan olup bitmiş ve sen biraz geriden gelmişsin gibi. Işığın içinde kaybolan bir geceye yetişmeye çalışmak gibi. Bu his rahatsız edici ama bir o kadar da sahici. Çünkü insan bazen hayatı yaşarken değil, onu kaçırdığını fark ettiğinde uyanıyor.
Belki de bu yüzden bu kitabı hatırlamak istemiyorum. Çünkü hatırladığım anda sadeleşecek, oysa şimdi dağınık haliyle daha gerçek. İçimde tam oturmayan, ama tam da bu yüzden kalan bir şey gibi.
·
43 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.