Türk Dünyası ve MatbuatTarih
Türk dünyasında yazılı basının ortaya çıkışı ve gelişimi ne yazık ki yakın tarihli dönemlere rastlamaktadır. Bu faaliyetlerin geç ortaya çıkması bir yana, yayınların süreklilik arz etmesinde de güçlükler yaşanmıştır. Bunda elbette yeterince demokratik ortamın hazır olmayışının da etkisi vardır. Osmanlı Devleti’nde ilk gazetenin yayımlanmaya başladığı 1831 yılından bugüne kadar çok çeşitli gazete-dergi basılmış olsa da, süreklilik ve yayınlara tahammül noktasında hâlâ ciddi problemlerin olduğu rahatlıkla söylenebilir.
Matbuat faaliyetlerin gecikmesi ve yetersizliğine ilaveten yayınları tanıtan, bu konuda derli toplu bilgileri edinmemize olanak sağlayan çalışmalarda da yetersizliklerin olduğu ortadadır. Bu kanayan yaraya parmak basarak sorumluluk üstlenen Sebahattin Şimşir’in eseri, söz konusu ihtiyacı giderme noktasında önemli bir adım sayılmalıdır. Kitabın arka kapağında yazar, eseri meydana getirme gerekçesini açıklarken bu alandaki ihtiyacın derecesine değinmiştir. Türk dünyası üzerine yapılan yayınlarda İsmail Gaspıralı, Şihabettin Mercani, Fatih Kerimi gibi istisna birkaç isim dışında ciddi çalışmaların olmaması ve üniversitelerde basınla ilgili derslerde açığa çıkan yetersizlik problemlerini kitabın kaleme alınmasındaki etkenler olarak sıralamıştır. Eserde her biri âdeta bir tanıtım yazısı mahiyetindeki gazete ve dergiler, hususi hikâyeleriyle okuru ilgili dönemin hadiseleriyle buluşturmaktadır.
“Anadolu Türk Basını” adını taşıyan ilk bölümde önce Takvîm-i Vekâyi’den söz edilmiştir. Kitabın hazırlanmasındaki asıl maksat bugüne kadarki matbuatın tüm faaliyetlerini anlatmaktan ziyade bir bilinç oluşturmak, bu alanda yapılacak araştırmalara bir nevi kapı aralamak olduğu için yayınlara uzun uzadıya değil, birkaç sayfa alacak şekilde değinilmiştir. Kitap başlıklarının tümü gazete-dergi ismi değil, zaman zaman yayınları meydana getiren şahıslar da olabilmektedir. Mesela bu bölümde Tercüman-ı Ahvâl gazetesi tanıtıldıktan sonraki başlık, aynı gazetenin sahibi ve yazarı Agâh Efendi’ye ayrılmıştır. Benzer şekilde Tasvir-i Efkâr gazetesi ve yayıncısı İbrahim Şinâsî ile Akın gazetesi ve başyazarı Ahmet Ağaoğlu peş peşe bölümlerde sunulmuştur.
Kitabın ikinci bölümü “Anadolu’da Yerel Basın” adını taşımaktadır. Bu bölüm “Gazeteler” ve “Dergiler” olmak üzere iki ayrı alt başlıkta incelenmiştir. Bölümde dört gazete ve üç derginin tanıtımı yapılmıştır. En çok dikkat çeken yayınlar; gazeteler arasında Yeni Asır, dergiler arasında ise Türk Yurdu göze çarpmaktadır. Halk nezdinde hayata geçirilen yayınların genellikle muhalif yapıda olduğu dikkat çeken bir durumdur. Zaten daha önce bahsedilen süreklilik probleminin yaşanmasının kaynağı da budur. Yayınların maddi sıkıntısı yoksa, sonlandırılma gerekçesi olarak muhalif yapıları göze çarpmaktadır.
Son bölüm “Türk Dünyası ve Matbuatı” adını taşıyan ve kitabın en geniş kapsamlı bölümü olarak karşımıza çıkmaktadır. Anadolu coğrafyası dışında tezahür etmiş yayınların incelendiği bölümde zaman zaman yayıncıların veya yazarların biyografilerine değinilmiştir. Gaspıralı İsmail Bey ve Molla Nasreddin için ayrı başlıklar verilmiştir. Biyografi kısımlarında da dikkate değer bilgilerin mevcut olduğunu söylemek gerekir. Özellikle, Türk dili ve Türk kültürü alanlarında önemli faaliyetleri olan, Türk dünyasındaki millî uyanış hareketlerinin öncülerinden Gaspıralı İsmail Bey hakkında ilginç bilgilere rastlamak mümkündür.
Kitapta yayınlar tanıtılırken sayfa yapıları, sayfa sayıları, içerik gibi yapısal özelliklere değinilmiş, bazen oluşum süreçleri hakkında ayrıntılara girilmiştir. İlgili dönemin hadiselerine dair çeşitli ipuçlarını satır aralarında yakalamak mümkündür. Bununla birlikte, eserin genelinde zaman zaman okuma akışına sekte vuracak yazım hataları mevcuttur. Bu hatalar telafi edilebilecek düzeyde olup eserin önemine gölge düşürmemektedir. Sebahattin Şimşir, Türk dünyasındaki matbu yayınların doğum, gelişim ve sonlandırılma süreçlerine kısaca değindiği bu eseriyle önemli bir açığı kapatmasının yanı sıra, alanda yapılacak araştırmalar için de bir kapı aralamıştır.
·
26 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.