Louis de Bernières’in "Kanatsız Kuşlar" hafızanın, aidiyetin işlendiği, tarihsel bir kırılmanın insan ruhunda açtığı yaraları görünür kılan bir roman.
Anlattığı hikâyeden çok daha derin bir sarsıntıyı taşıdığını söylemeliyim.
Roman, Osmanlı İmparatorluğu’nun çözülme sürecinde, Ege kıyılarında yer alan kurgusal bir köyde başlıyor. Köy farklı dinlerin, dillerin ve kimliklerin iç içe geçtiği bir yer. Türkler ve Rumlar arasındaki gündelik yaşam, dışarıdan bakıldığında huzurlu bir birlikte varoluşu temsil ediyor. Ancak bu huzur, tarihsel gerçekliğin sert müdahalesine karşı son derece savunmasızdır. Yazar bilinçli bir şekilde “büyük tarih” ile “küçük insan hikâyeleri”ni çarpıştırıyor.
Anlatının merkezinde yer alan karakterler, klasik roman kalıplarının ötesine geçen bir derinlikte. İskender, Karatavuk, Philothei ve diğerleri; bir dönemin taşıyıcıları olarak varlık gösteriyor. Özellikle İskender’in dönüşümü, romanın en göze batan detayı. Saf, neredeyse çocuksu bir bilinçten, savaşın ve ideolojinin içinde şekillenen bir zihne evrilmesi; bireyin tarih tarafından nasıl dönüştürüldüğünü gözler önüne seriyor.
Romanın olay örgüsü, doğrudan değil de parçalı ilerliyor. Her karakterin hikâyesi, adeta ayrı bir roman. Böyle oluşu, okuru dikkatli olmaya zorluyor, çünkü anlatı tek bir merkez etrafında dönmek yerine, farklı bakış açılarıyla genişliyor. Bu durum romanın en büyük gücü olduğu kadar, yer yer dağınıklık hissi verebilir riski de taşıyor. Louis de Bernières, bu riski bence bilinçli tercih etti, çünkü anlatmak istediği dünya zaten bütünlüğünü kaybetmiş bir dünyadır.
Dil ve anlatım açısından bakıldığında, yazarın ironik ve yer yer alaycı üslubu gözden kaçmıyor. Trajik olayların ortasında bile ince bir mizah duygusu hissedilir ki, romanın duygusal yükünü hafifletmekten çok, trajediyi öne çıkarıyor.
Yazarın dili, betimlemede çok zengin, akıcı bir ritimle ilerliyor.
Romanın en sarsıcı yönlerinden biri, kuşkusuz mübadele meselesine yaklaşımıdır. Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi, politik bir karar olarak işlenip geçiştirilmemiş. İnsanların köklerinden koparılması, hafızalarının yerinden edilmesi demektir. Yazar, bu süreci ideolojik bir söyleme yaslanmadan, doğrudan insan hikâyeleri üzerinden anlatıyor. Böyle olması, romanın etkisini katbekat artırıyor, okur bir evin boşalmasını, bir mezarın geride bırakılışını, bir dilin unutuluşunu hissedebiliyor.
Savaşta aidiyetin kaybedilişi, insanların kendilerini ait hissettikleri toprakların, bir anda “yabancı”ya dönüşmesi, romanın en derin trajedisi. Bir insanı “Türk” ya da “Rum” yapan şey nedir? Dil mi, din mi, yoksa yaşadığı toprak mı? Bu sorular, roman boyunca açıklayıcı bir cevap vermiyor.
Kitabın sonunda hissedilen duygu, klasik bir kapanıştan ziyade bir eksiklik, çünkü anlatılan hikâye yarım bırakılmış. Yarım kalmışlık hissini, yazarın tercihi olarak düşündüm. Zaten yazar da tarihin, hiçbir zaman “tamamlanmış” bir anlatı olmadığını ima ediyor.
·
211 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.