"ÖĞRENCİ TÖRLESS'İN BUNALIMLARI"
"Nasıl şeylerdi beni tedirgin eden nesneler? Nerede en gösterişsizleri varsa onlar. Çokluk dirimsellikten uzak nesneler. Bunlardaki beni tedirgin eden özellik nedir? Bilmediğim bir şey. Zaten işin can alıcı noktası da burada. Bu bir şeyi nasıl ele geçirebilirim? Varlığını hissediyorum. Üzerimde etkisini gösteriyor; benimle konuşmak istiyor âdeta."
Edebiyatın, insan ruhunun derinliklerine indikçe okuru sarsan bir gücü vardır. Robert Musil’in henüz 25 yaşında kaleme aldığı Öğrenci Törless’in Bunalımları,bu türden bir eser: Edebî açıdan doyurucu olduğu kadar, psikolojik tespitlerle felsefi çıkarımları harmanlayan bir yapıt. Üstelik Musil, bu romanını kendi yaşadıklarından yola çıkarak yazmış. Belki de bu yüzden bu kadar gerçek, bu kadar çarpıcı.
Törless’in bunalımları, yalnızlıkları, ergenliğin getirdiği sapkınlıklar ve akran zorbalığı… Bunlar kitabın görünür yüzü. Ancak asıl çarpıcı olan, Musil’in 20. yüzyıl Avrupa’sında gittikçe yükselen faşizmi öylesine örtülü, öylesine başarılı bir şekilde anlatmış olması. Hiçbir yerde doğrudan “faşizm” kelimesi geçmez ama okulun koridorlarında, zorbaların vicdansız kesinliğinde, sürü psikolojisinde bütün o karanlık ideolojinin tohumları serpilmiş gibidir.
Roman, kırk yaşlarındaki Saray Nazırı’nın eşi Bayan Törless’in, biricik oğlunu yabancılar arasında bırakma zorluğuyla açılır. Ailesine sıkı sıkıya bağlı olan genç Törless, seçkin ailelerin çocuklarının gittiği bir yatılı okulda duygusal ve düşünsel bocalamalar içindedir. Ev özlemi, aileden kopuşun yarattığı boşluk, tekbaşınalık… Tüm bunlar Törless’in iç dünyasında derin izler bırakır.
Günlerden bir gün, ülkenin en nüfuzlu, en eski ve en tutucu soylu ailelerinden birinin oğlu Prens H., Törless’in bulunduğu okula gelir. İşte asıl hikâye bundan sonra başlıyor. Sonrasında okulda yaşanan hırsızlık olayıyla birlikte Musil, psikolojik açıdan derinlemesine bir yolculuğa çıkarır.
Büyüme sancıları, cinsellikle ilk tanışma, öğrenciler arasındaki karmaşık ilişkiler, boğucu okul ortamındaki yalnızlık, sorgulamalar… Yazar tüm bu temaları öylesine titiz ayrıntılarla işlemiş ki, kitabı okurken kendimizi düşünmekten alıkoyamıyoruz.
Okulun en azılı tipleri Reiting ve Beineberg,
Törless başta bu eziyetlere kısmen katılır, hatta aynı cinsel sapkınlığa düşer. Ergenliğin kimlik arayışları, sınırları zorlayan merak duygusu… Yazar bu noktada yargılamaktan çok anlamayı seçiyor. Törless yaptıklarından utanç duyar, ancak bunların gelip geçici ve sahte duygular olduğunu düşünerek kendini mazur görür. Gerçekten mazur görülebilir mi? Yoksa bu, kendini kandırmanın incelikli bir biçimi mi?
Törless bir zaman sonra kurbana yardım ederek her şeyi sonlandırır. Basini’ye kendini müdürlüğe ihbar etmesini salık verir. Ancak burada yeni bir ikilem doğar: Gerçekleri söylemek mi, yoksa kendini ifşa etmekten korkmak mı? Törless sorgulanmaktan öylesine çekinir ki okuldan kaçar. Sorgulama sırasında yaptığı felsefi ve soyut açıklamalarla öğretmenlerinin kafasını allak bullak eder. Onlar somut delil peşindeyken o, sanal sayıların neden var olduğunu sorgulayan bir genç olarak bambaşka bir düzlemde konuşur.
Törless artık bu yatılı okulda kalamaz, üstün bir eğitim alması gerekir. İşte burada şu sonuca varıyorum insan ister istemez: Çocuklar, çevrenin eğilimine göre değil, kendi bireysel özelliklerine uygun okullara gönderilmeli. Bizim eğitim sistemimiz aklıma geldiğinde, ne çok gencin kim bilir ne zorluklar yaşadığını, bir yıldız gibi parlayacakken sönük tipler olarak kaldığını düşünüyorum. Törless belki kurtuldu ama ya diğerleri?
Törless tüm bu yaşananlardan sonra kendini bulma yolunda önemli bir gelişme katetmiş olarak başka bir hayata doğru yola çıkıyor.
Okuduktan sonra içinizde bir şeyler değişir. Belki bir daha aynı şekilde bakmazsınız ne şiddete, ne sessiz kalmaya, ne de “sadece gözlemliyorum” dediğiniz anlara.
İnsan psikolojisine meraklı olan, büyüme sancılarını sorgulayan, edebiyatın felsefeyle buluştuğu anları seven herkese tavsiye ediyorum. Kâmuran Şipal’in enfes çevirisiyle…
Kitapla Kalın.
·
42 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.