“Düşler ve Gerçekler Üzerine: Puslu Kıtalar Atlası”İnceleme
Puslu Kıtalar Atlası, 1995 yılında yayımlanmış, fantastik kurgu türünde kaleme alınmış; felsefe, tarih ve metafizik gibi farklı alanları iç içe geçiren oldukça ilgi çekici bir romandır. İhsan Oktay Anar’a önemli bir ün kazandıran bu eser, Osmanlı İstanbul’unu alışılmış tarih anlatılarının dışına çıkararak çok katmanlı bir dünya kurar. Farklı dillere çevrilmiş, eleştirmenler tarafından övgüyle karşılanmış ve Türk edebiyatında özgün kurgusuyla öne çıkan romanlar arasında yerini almıştır. “Türk Edebiyatının En İyi 100 Romanı” listesinde 10. sırada yer alırken, Yaşar Kemal’in İnce Memed eseri bu listede ilk sırada bulunmaktadır. Ayrıca eser, ilk basımından yaklaşık 20 yıl sonra İlban Ertem’in çizimleriyle okumayı çok istediğim çizgi roman olarak da yayımlanmıştır.
Romanın en dikkat çekici yönlerinden biri, birbirinden farklı gibi görünen olay ve karakterleri ustalıkla bir araya getirerek okuru sürekli hareket hâlinde tutan anlatım biçimidir. Bu kurgu yapısı, okuru daldan dala atlatırken bile ana ekseni kaybettirmeyen bir bütünlük sunar. Bu yönüyle eser, yalnızca anlattıklarıyla değil, nasıl anlattığıyla da güçlü bir etki yaratır. Puslu Kıtalar Atlası, alışılmış anlatıların ötesinde, zengin ve katmanlı bir dünya kurarken; hayal ile gerçeği, düşünce ile yaşamı iç içe geçirerek okuru yalnızca takip etmeye değil, aynı zamanda düşünmeye de zorlar.
Romanın başlarında, özellikle Uzun İhsan Efendi’nin düşler üzerinden dünyayı kurma çabası ve oğlu Bünyamin’in yaşadıklarıyla ön plana çıkması, anlatıyı bambaşka bir yere taşır. Lağım tünellerinden dilenciler dünyasına kadar uzanan bu yolculukta Bünyamin yalnızca yaşamaz, aynı zamanda yaşadıklarını sorgular. Bu noktada roman, “sadece yaşamak” ile “düşünerek yaşamak” arasındaki farkı açıkça hissettirir.
Eserdeki karakterlerin neredeyse tamamı farklı ve etkileyici bir derinliğe sahiptir. Arap İhsan Efendi, yaptığı yolculuklardan birinde bulduğu Alibaz adlı çocuğu Uzun İhsan Efendi’ye bırakır.
Bu çocuk haşarı, korkusuz ve uyuyamayan bir karakterdir.
Arap İhsan’ın tanıdığı bir diğer önemli isim ise Kubelik’tir. Cerrah olarak bilinse de, onun yaptığı iş sıradan bir cerrahlığın çok ötesindedir; Uzun İhsan Efendi düşlerin haritasını çıkarırken, Kubelik de insan bedeninin haritasını çıkarmaya çalışır.
Bünyamin ise romanın en dikkat çekici karakterlerinden biridir. İçtiği şerbet nedeniyle derin bir uykuya dalar ve öldü sanılarak gömülür; ancak mezardan çıkmayı başarır. Sonrasında Vardapet tarafından lağımcı ocağına yazdırılır ve yeraltı dünyasında bambaşka bir yolculuğa sürüklenir.
Beni en çok etkileyen karakterlerden biri ise Ebrehe oldu. Bilgiyi bir güç aracı olarak kullanması, insanları etkilemek ve yönlendirmek için düşünceyi araçsallaştırması; buna karşılık Bünyamin’in bilgiyi anlamak için kullanması, iki farklı insan tipini açıkça ortaya koyar. Bu karşıtlık, romanın derinliğini artıran en önemli unsurlardan biridir. Ebrehe, Osmanlı Devleti yararına çalışan gizli bir teşkilatın son lideridir ve Hınzıryedi’nin önderliğindeki dilencilerin isyanı sonucu asılarak öldürülür.
Özellikle “boşluk”, “yaratılmış ve “yaratılmamış” gibi kavramların işlendiği bölümlerde, metnin bilimsel bir doğruluk sunma amacı taşıdığı söylenemez. Aksine, bu kavramlar üzerinden okuru düşünmeye yönlendiren, ona kendi anlamını kurma imkânı tanıyan bir anlatı kurulmuştur.
Romanın sonlarına doğru, yaşanan olayların sertliği ve karakterlerin iç içe geçen dünyaları, bu eserin yalnızca bir hikâye olmadığını daha da belirgin hâle getirir. Bu aynı zamanda insanın dünyayı nasıl algıladığına ve nasıl anlamlandırdığına dair güçlü bir sorgulamadır.
Sonuç olarak Puslu Kıtalar Atlası, yalnızca keyifli bir okuma değil; aynı zamanda düşündüren, sorgulatan ve bakış açısını zorlayan bir deneyim sunar.
Bu roman bana şunu çok net gösterdi; İnsan, sadece yaşadığı için değil, yaşadığını anladığı ve sorguladığı ölçüde gerçekten yaşar.
Keyifle okuduğum bu eseri, okumayı düşünen herkese öneririm.
·
213 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.