"Qorxu, Susqunluq və İnsan Psixologiyasının Səssiz Dağılışı”
Elhan Elatlı nın “Şantaj” əsəri zahirdə detektiv xətt daşısa da, mənim oxunuşuma görə, əsasən insanın psixoloji təzyiq altında necə dəyişdiyini göstərən bir romandır. Əsərin mərkəzində uzaq kənd rayonundan Bakıya ali təhsil üçün gələn gənc bir qız dayanır. Onun etdiyi bir səhv nəticəsində şantaja məruz qalması, hekayənin gərginliyini yaradan əsas nöqtədir. Bu xətt üzərindən müəllif qorxunun, utancın və susqunluğun insan həyatında nə qədər ağır nəticələr doğura bildiyini göstərir. Qızın yaşadığı təzyiq yalnız xarici hadisə kimi qalmır, daxili aləmində də ciddi pozuntular yaradır. Məncə, əsərin ən güclü tərəfi məhz budur: insanın problemi gizlətməsi bəzən problemin özündən daha dağıdıcı olur. Qəhrəmanın dərdini yaxınlarına aça bilməməsi onun təkliyini daha da dərinləşdirir. Bu təkliyin nəticəsində o, ailəsindən və ətrafından emosional olaraq uzaqlaşır. Romanda bu uzaqlaşma tədricən xarakter dəyişikliyinə çevrilir. Bir insanın qorxu ilə yaşadıqca özünə və başqalarına baxışının necə sərtləşdiyi çox aydın hiss olunur. Əsər oxucuya göstərir ki, daxili sıxıntı vaxtında anlaşılmayanda yalnız ruhu yox, davranışı da dəyişə bilər.
Psixoloq gözü ilə baxanda, buradakı əsas mövzulardan biri travmatik gərginlik və onun ardıcıl təsiridir. Qəhrəman vəziyyətdən çıxmaq əvəzinə, getdikcə daha çox sıxışır və qərarvermə qabiliyyəti zəifləyir. Bu, real həyatda da tez-tez gördüyümüz bir haldır: insan qorxu içində olanda məntiqlə deyil, müdafiə reaksiyaları ilə hərəkət etməyə başlayır. Mənim fikrimcə, roman gənc insanların böyük şəhərdə qarşılaşa biləcəyi təhlükələri də göstərir, amma bunu sadəcə xəbərdarlıq kimi yox, psixoloji dərs kimi təqdim edir. Burada məsələ yalnız “şantaj” deyil, eyni zamanda günah, susqunluq, etibar itkisi və daxili parçalanmadır. Qəhrəmanın içində yaşadığı təzyiq onun münasibətlərinə də sirayət edir və yaxın çevrə ilə arada görünməz divar yaradır. Müəllif sanki deyir ki, insanın içindəki gizli ağrı zamanında danışılmadıqda daha böyük faciələrə yol aça bilər. Bu baxımdan əsər ailə münasibətlərinin, dəstəyin və ünsiyyətin nə qədər vacib olduğunu xatırladır. Həm də göstərir ki, cəmiyyət bəzən səhv etmiş bir insanı anlamaq yerinə onu daha da tənhalığa itələyə bilir. Romanın ağır axını oxucuda mərhəmət hissi oyadır, çünki qəhrəmanın düşdüyü vəziyyət təkcə fərdi səhvin yox, həm də psixoloji sıxışmanın nəticəsi kimi görünür. Əsərin sonunda yaranan faciəvi xətt isə xəbərdarlıq xarakteri daşıyır: kiçik görünən bir səhv, qorxu və susqunluqla birləşəndə çox böyük nəticələr doğura bilər. Məncə, “Şantaj”ı dəyərli edən də budur ki, o, oxucuya yalnız hadisə yox, insan ruhunun sınma prosesini də göstərir. Bu səbəbdən əsər həm süjet baxımından maraqlıdır, həm də psixoloji baxımdan düşündürücüdür. O, oxucunu mühakimə etməyə deyil, anlamağa çağırır. Və ən əsası, yardım istəməyin zəiflik yox, qorunma yolu olduğunu səssiz şəkildə xatırladır.Edebiyat & Roman
Elhan Elatlı nın “Şantaj” əsəri zahirdə detektiv xətt daşısa da, mənim oxunuşuma görə, əsasən insanın psixoloji təzyiq altında necə dəyişdiyini göstərən bir romandır. Əsərin mərkəzində uzaq kənd rayonundan Bakıya ali təhsil üçün gələn gənc bir qız dayanır. Onun etdiyi bir səhv nəticəsində şantaja məruz qalması, hekayənin gərginliyini yaradan əsas nöqtədir. Bu xətt üzərindən müəllif qorxunun, utancın və susqunluğun insan həyatında nə qədər ağır nəticələr doğura bildiyini göstərir. Qızın yaşadığı təzyiq yalnız xarici hadisə kimi qalmır, daxili aləmində də ciddi pozuntular yaradır. Məncə, əsərin ən güclü tərəfi məhz budur: insanın problemi gizlətməsi bəzən problemin özündən daha dağıdıcı olur. Qəhrəmanın dərdini yaxınlarına aça bilməməsi onun təkliyini daha da dərinləşdirir. Bu təkliyin nəticəsində o, ailəsindən və ətrafından emosional olaraq uzaqlaşır. Romanda bu uzaqlaşma tədricən xarakter dəyişikliyinə çevrilir. Bir insanın qorxu ilə yaşadıqca özünə və başqalarına baxışının necə sərtləşdiyi çox aydın hiss olunur. Əsər oxucuya göstərir ki, daxili sıxıntı vaxtında anlaşılmayanda yalnız ruhu yox, davranışı da dəyişə bilər.
Psixoloq gözü ilə baxanda, buradakı əsas mövzulardan biri travmatik gərginlik və onun ardıcıl təsiridir. Qəhrəman vəziyyətdən çıxmaq əvəzinə, getdikcə daha çox sıxışır və qərarvermə qabiliyyəti zəifləyir. Bu, real həyatda da tez-tez gördüyümüz bir haldır: insan qorxu içində olanda məntiqlə deyil, müdafiə reaksiyaları ilə hərəkət etməyə başlayır. Mənim fikrimcə, roman gənc insanların böyük şəhərdə qarşılaşa biləcəyi təhlükələri də göstərir, amma bunu sadəcə xəbərdarlıq kimi yox, psixoloji dərs kimi təqdim edir. Burada məsələ yalnız “şantaj” deyil, eyni zamanda günah, susqunluq, etibar itkisi və daxili parçalanmadır. Qəhrəmanın içində yaşadığı təzyiq onun münasibətlərinə də sirayət edir və yaxın çevrə ilə arada görünməz divar yaradır. Müəllif sanki deyir ki, insanın içindəki gizli ağrı zamanında danışılmadıqda daha böyük faciələrə yol aça bilər. Bu baxımdan əsər ailə münasibətlərinin, dəstəyin və ünsiyyətin nə qədər vacib olduğunu xatırladır. Həm də göstərir ki, cəmiyyət bəzən səhv etmiş bir insanı anlamaq yerinə onu daha da tənhalığa itələyə bilir. Romanın ağır axını oxucuda mərhəmət hissi oyadır, çünki qəhrəmanın düşdüyü vəziyyət təkcə fərdi səhvin yox, həm də psixoloji sıxışmanın nəticəsi kimi görünür. Əsərin sonunda yaranan faciəvi xətt isə xəbərdarlıq xarakteri daşıyır: kiçik görünən bir səhv, qorxu və susqunluqla birləşəndə çox böyük nəticələr doğura bilər. Məncə, “Şantaj”ı dəyərli edən də budur ki, o, oxucuya yalnız hadisə yox, insan ruhunun sınma prosesini də göstərir. Bu səbəbdən əsər həm süjet baxımından maraqlıdır, həm də psixoloji baxımdan düşündürücüdür. O, oxucunu mühakimə etməyə deyil, anlamağa çağırır. Və ən əsası, yardım istəməyin zəiflik yox, qorunma yolu olduğunu səssiz şəkildə xatırladır.·
21 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.