Ayrılıktan sonra kadından geriye kim kalır?Edebiyat
Bunu okurken bir kez daha anladım ki ben insanı rahatlatan doğrulardan çok, insanı yerinden eden dürüstlükleri seviyorum. Ve Rachel Cusk bunu en iyi yapanlardan biri. Sadece kendini soyup ortaya koymakla kalmayıp bir de gerçekliğine adını verebilenlerden.
Sonrası bence Cusk’ın en çıplak, en rahatsız edici metinlerinden biri. Roman değil; boşanma, evlilik, annelik, kimlik ve dağılmış bir hayatın ardından geriye ne kaldığı üzerine çok kişisel ama aynı zamanda düşünsel bir anlatı. Alt başlığı “Evlilik ve Ayrılığa Dair” biraz açıklayıcı duruyor ama kitabın özü aslında şu soruda yatıyor:
Bir kadın, yıllarca kurduğu yapının içinden çıktığında geriye kim kalır?
İnsanlar ayrılık anlatılarında çoğu zaman ahlaki merkezi kendilerine yerleştirir. “Ben incindim, karşı taraf değişti” der. “Yıllardır evli olduğum adamı hiç tanıyamamışım” der. Cusk ise kamerayı sürekli kendine çeviriyor. Üstelik bunu kendini aklamak için değil, kendi karanlığını görmek için yapıyor.
Bu yüzden Sonrası alışıldık bir boşanma anlatısı gibi işlemiyor. Bir mağduriyet hikâyesi kurmuyor. Hatta bazen okuru rahatsız edecek kadar kendini suç ortaklığı içine sokuyor. Özellikle çocuklar konusunda anneliğin “kutsal fedakârlık” mitiyle hiç uyuşmayan duyguları dile getiriyor: sahiplenme, kıskançlık, kontrol arzusu, bencillik… Bunları bastırmadan yazıyor.
Ve bunu okurken insan şunu hissediyor:
Cusk, iyi görünmek istemiyor.
Bence edebiyatta en nadir cesaretlerden biri bu. Çünkü çoğu otobiyografik metin sonunda yine bir benlik inşasıdır; yazar kendi anlatısının mimarı olarak kalır. Cusk ise yer yer kendi imajını parçalamayı göze alıyor. Bu yüzden metin bazen neredeyse mahremiyet sonrası bir hâl alıyor; sanki yalnızca yaşadıklarını değil, kendi benlik kurgusunu da dağıtıyor.
Acımasız bir dürüstlükle yazmış. Ama bu dürüstlük dramatik bir itiraf tonuyla gelmiyor. Sanki kendi hayatını ameliyat masasına yatırıyormuş gibi yazıyor. Ağlamaklı bir ton yok, kendini cezalandıran bir ton da yok. Daha çok acı verici bir berraklık var.
Kendi içine bu kadar dürüstçe, yer yer acımasızca baktığı hâlde, Cusk’ın o kendine has mesafesini — kimileri soğuk diyebilir — hissetmemek mümkün değil. Bence onun meselesi biraz da burada yatıyor. Duyguyu yükseltmek yerine duygunun etrafındaki yapıları inceliyor. Bu yüzden bazen bir romancıdan çok bir düşünür gibi yazıyor.
Kişisel deneyimi yalnızca “kişisel” bırakmaması, yaşanan şeyi toplumsal, kültürel, hatta dilsel bir meseleye dönüştürmesi de beni en çok etkileyen taraflarından biri.
Ve sanırım bu kitapta asıl keşif eski eş değil; “ben kimmişim?” sorusu. Üstelik o cevap her zaman hoş değil. Bu berraklık ister istemez insanı kendi hayatına da döndürüyor:
Ben kendim hakkında hangi hikâyeyi anlatıyorum ve hangi tarafımı hiç görmek istemiyorum?
··
804 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
"İnsanı rahatlatan doğrulardan çok, insanı yerinden eden dürüstlükleri seviyorum..."
Cümleye takıldım kaldım... Teşekkür ederim, belki de kitaptan daha değerli bir çıkarım için... 🙏
