Onurlu bir yok oluş...1000Kitap
Nihal Atsız’ın Ruh Adam’ı sıradan bir roman değil, Türk edebiyatında eşine az rastlanan, psikolojik derinliğiyle sembolizmi, mitolojiyi ve doğaüstü ögeleri harmanlayan bir eser. İç içe geçmiş o kadar çok katman var ki, düz bir okumayla kitabın hakkını vermek imkansız. Biraz inceleme yapmaya çalışacağım ama ne kadar başarılı olurum bilmiyorum.
İlk olarak Yüzbaşı Burkay ve Selim Pusat bağı üzerinden başlayalım.
Atsız, romanın başında Kamlançuka efsanesini anlatarak bize "Bu hikaye bir döngünün hikayesidir" mesajını veriyor.
Burkay, rütbeli bir askerken bir kadına duyduğu aşk yüzünden görevini, vatanını ve askeri disiplinini unuttu. Sonunda hem çıldırdı hem de ruhu lanetlendi. Yüzyıllar sonra Selim Pusat da aynı sınavdan geçiyor. Romanda askeri değerler ve dünyevi gerçeklikler mutlak doğrulardır. Aşk ise bu sarsılmaz düzeni bozan, insanı görevinden saptıran ve nihayetinde mahveden bir virüs, doğaüstü bir sapma gibi konumlandırılıyor. Pusat ne zaman ki o gizemli aşka (Güntülü'ye) doğru çekilmeye başlıyor, dünyevi gerçeklikle bağı o an kopuyor.
Şeref karakteri ise Selim Pusat’ın şeref, onur ve gurur duygularının bir yansıması ve sembolüydü. Dikkat ederseniz Şeref, Pusat'ın hayatında her şey tepetaklak olduktan sonra, o askeri kimliğini ve onurunu kaybettiği trajik süreçte aniden beliriyor. Pusat, maruz kaldığı haksızlığı ve onursuzlaştırılma çabasını hazmedemedikçe, içindeki o yaralı gurur Şeref karakteri olarak somutlaşıyor adeta. Bu durum, tam bir trajik deliliğin başlangıcı. Çünkü bir insan idealleriyle yaşar; Pusat'ın elinden askerliği ve üniforması yani şerefi alındığında, geriye kalan boşluğu zihni bu şekilde doldurmaya başlıyor.
Biraz da kadın karakterlere bakacak olursak:
Ayşe, Pusat’ın dünyevi, gerçekçi, toprağa basan ve toplumsal normlara uyan yanını sembolize ediyor. Leyla, onun bastırılmış, karanlık, tutkulu ve yıkıcı arzularını; Güntülü ise onun erişmek istediği o yüce, kusursuz, idealist ve mitolojik dünyayı temsil ediyor. Güntülü, Kamlançuka’daki o kadının 20. yüzyıldaki yansıması. Pusat, Güntülü’ye (yani aslında imkansız bir ideale ve geçmişin lanetine) aşık olduğunda, dünyevi olan Ayşe’den ve dolayısıyla gerçeklikten tamamen kopuyor. Bu kadınlar aslında Pusat'ın kendi içinde verdiği ruhsal savaşın dışa vurulmuş birer parçası.
İtibar konusuna da bakacak olursak:
Pusat için askerlik sadece bir meslek değil, onun varoluş biçimi, eti kemiğiydi. Üniforması elinden alınıp sivil hayata, sıradanlığa mahkum edildiğinde içi boşalmış bir kabuğa döndü. Ayşe’nin yanında, bir köyde ya da kasabada uslu uslu oturup sıradan bir emekli hayatı yaşamak, Pusat gibi yüksek idealleri ve sarsılmaz bir gururu olan bir adam için yaşayan bir ölü olmaktan farksızdı. O yüzden, dibe çökmeyi ve o trajik deliliği, itibarsız ve silik bir hayata tercih etti. Kendi sonunu hazırladı belki ama kendi ilkelerinden ödün vermeyerek yaptı bunu.
Yek ve mahkeme konusu ise:
Yek’in bir halüsinasyon olabileceği ama aslında hayatımızdaki somut karşılıkları ve hisleri temsil ettiğini düşünüyorum.
İnsan bazen yaptığı bir hatanın, vicdan azabının ya da aldığı kararların ağırlığını ruhunda o kadar net hisseder ki, bu his adeta ete kemiğe bürünür. Pusat için de Yek tam olarak buydu. Yek, Pusat'ın bastırılmış suçluluk duygusunun, o sarsılmaz gururunun arkasına sakladığı insani zayıflıkların ve Kamlançuka'dan beri ruhuna sinmiş olan o kadim lanetin somutlaşmış halidir. Biz fark etmesek de hayatımızda verdiğimiz her kararın ruhsal bir faturası olur ve o getirileri net somut olmasa bile içimizde bir yerde çok derinden hissederiz. Yek, Pusat'ın o derin ve karanlık hislerinin dışa vurumu, yani vicdanının karanlık aynasıdır.
Mahkeme sahnesi tek bir şeye indirgenemeyecek kadar devasa bir sentez barındırıyor. İslamiyet öncesi Türk tarihi, İslamiyet sonrası Türk-İslam sentezi, büyük komutanlar, hakanlar ve inanç sistemleri o mahkemede tek bir potada eriyor. Bu mahkeme, aslında Selim Pusat’ın kendi vicdanının, inançlarının ve ait olduğu o devasa tarihin önünde verdiği son büyük hesaplaşmadır.
Mahkemede İslamiyet öncesinin şamanistik ögeleriyle İslamiyet'in ahiret, mizan ve mutlak adalet inancı iç içe geçer. Pusat'ın karşısına çıkan o büyük liderler ve komutanlar, onun hayatı boyunca kutsal saydığı, uğruna her şeyini feda ettiği tarih ve şeref mefhumunun ta kendisidir. Pusat orada sadece Tanrı’ya değil; tarihine, atalarına, ideallerine ve en önemlisi kendi şerefine hesap vermektedir.
Orada inancın saf haliyle onu sorgulayan, yargılayan akılla karşı karşıya gelir. Pusat, dünyadayken gururu yüzünden kimseye boyun eğmemiş, haksızlığa uğradığını düşünerek hayata öfke duymuştur. İşte bu mahkeme, onun o sarsılmaz dünyevi gururunun, mutlak ve ilahi adalet karşısında eridiği yerdir.
Bu mahkeme sahnesi, onun bu dünyada kaybettiği o itibarı ve şerefi, metafizik dünyada geri kazanma mücadelesidir. Pusat bu dünyada elenmiş, deliliğin sınırlarında gezinmiş olabilir; ama o ulu mahkemenin huzuruna çıktığında, her ne kadar günahları ve zayıflıkları yüzünden yargılansa da, aslında kendi değerlerine ve şerefine sadık kalarak ölen bir "Ruh Adam" olarak küllerinden yeniden doğar. Fiziksel olarak yok oluşu, ruhsal olarak mutlak bir arınmayı ve kurtuluşu getirir.
Son olarak bakacak olursak:
Dünyevi gözle bakan biri için Pusat'ın hayatı trajik bir kayıptır; rütbelerini kaybetmiş, çıldırmış ve yalnızlık içinde ölmüştür. Ama onun cephesinden bakıldığında durum tam tersidir.
Pusat, sırf yaşamak için, sıradan bir hayatın konforuna sığınıp şerefinden ve ilkelerinden ödün vermeyi reddetmiştir. Bu dünyaya ait değerlerin (paranın, makamın, huzurlu bir sivil hayatın) onun gözünde hiçbir değeri yoktur. O, kendi trajik sonuna bile isteye yürürken aslında ideallerine olan sadakatini taçlandırmıştır. Bir hiç uğruna yok olmuştur belki ama kendi olarak, boyun eğmeden yok olmuştur. Kitabın bize öğrettiği o sarsılmaz asalet tam olarak budur.
İnsan ne kadar kaçarsa kaçsın, ne kadar unuttum derse desin; geçmişte yaptığı bir hatanın, vicdanını sızlatan bir kararın ya da ruhuna aykırı attığı bir adımın gölgesi hep arkasından gelir. Kamlançuka’da Yüzbaşı Burkay’ın ruhuna sinen o lanet ve yasak aşkın ağırlığı, yüzyıllar sonra Selim Pusat’ın yakasına yapışır. Zaman değişir, mekan değişir, isimler değişir ama insanın ruhsal faturası değişmez. Yek de Güntülü de o mahkeme de aslında Pusat'ın yakasını bırakmayan bu kadim geçmişin ve vicdan hesaplaşmasının somut birer temsilidir.
Özetle; romanda muazzam bir döngüsellik vardır. Atsız bize der ki: İnsanlık tarihi boyunca şerefi için yaşayanların, aşkla delirenlerin ve vicdanıyla hesaplaşanların hikayesi hep aynı kalacaktır. Pusat, Burkay'ın kaderini yaşayarak o döngüyü tamamlamıştır.
·
45 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.