Mimi Si Çakula1000Kitap
"Ləpirçi: Mən yeməli deyiləm" əsəri Rövşən Abdullaoğlunun qələmindən oxuduğum ilk kitab oldu. Kitabın ideya mərkəzində dayanan "insan olmaq nədir?" sualı, əslində bioloji bir varlıqdan mənəvi bir şəxsiyyətə keçid prosesinin nə dərəcədə sancılı olduğunu göstərir. Müəllif bizə xatırladır ki, insanı heyvandan fərqləndirən əsas amil sadəcə dik gəzməsi və ya mürəkkəb alətlər düzəltməsi deyil, onun öz instinktləri üzərində hakimiyyət qura bilmək qabiliyyətidir. Bir aslan ac qaldıqda ovuna qarşı amansız olması onun təbiətinin gərəyidir və burada heç bir "qəddarlıq" axtarmaq olmaz, çünki o, sadəcə sağ qalmaq instinkti ilə hərəkət edir. Aslanın heyrətamiz bir mizanı var. O, yalnız doyacaq qədər ovlayır, qarnı toxdursa, yanından keçən ceyrana belə toxunmur. Heyvanlar aləmində qətl ehtiyacla məhdudlaşır, lakin insan şüuru bu nöqtədə ən böyük sınağı ilə üzləşir. İnsan acgözlük edir, ehtiyacından qat-qat artığını mənimsəyir, yığır və talayır. Heyvanlar qarınlarını doydurduğu halda, insan gözünü doydura bilmir. Şüur sayəsində seçim etmək iqtidarında olan insan, ya öz içindəki yırtıcını cilovlayıb aliliyə yüksələ bilər, ya da zəkasını bu doyumsuz acgözlüyün və qəddarlığın xidmətinə verib təbiətdəki ən təhlükəli varlığa çevrilə bilər.
Təbiətdə ən ağıllı varlıq olmağımız bizə hər şeyi etmək haqqı verirmi? Rövşən Abdullaoğlu bu sualla bizim "antroposentrik", yəni insan mərkəzli təkəbbürümüzü darmadağın edir. Biz zəkamızı çox vaxt hökmranlıq vasitəsi kimi istifadə edirik, halbuki şüurun əsl məqsədi məsuliyyət daşımaqdır. Ən güclü olmaq hər şeyi məhv etmək icazəsi vermir, əksinə, zəif olanı qorumaq öhdəliyini verir. Əgər bir insan öz şüurunu sadəcə digərlərini istismar etmək və ya təbiəti talamaq üçün istifadə edirsə, o, əslində heyvandan daha aşağı bir pilləyə enmiş olur. Çünki heyvanın zərəri ehtiyacı ilə məhdudlaşdığı halda, "insanlaşmamış" insanın tamahkarlığı sonsuzdur və heç bir bioloji tələbata sığmır. Şüurlu varlığın qəddar hərəkətlər etməsi onun zəkasının azlığından deyil, vicdanının yoxluğundan qaynaqlanır. Bu, sanki bir uşağın əlinə atom bombası vermək kimidir. Şüur var, amma onu idarə edəcək mənəvi təməl yoxdur.
İnsanın nə üçün bu qədər qəddarlaşdığı sualına gəldikdə isə, əsər bizə insanın daxili boşluğunu və eqosunun doyumsuzluğunu göstərir. Qəddarlıq çox vaxt bir qorxunun və ya aşağılıq kompleksinin təzahürüdür. Özünü təbiətin və digər insanların ağası hesab etməyə çalışan insan, əslində öz daxili "heyvanını", yəni qorxularını, aclığını və tamahını gizlətməyə çalışır. Biz insan olmağı unutmamışıq, bəlkə də hələ heç vaxt tam mənası ilə insan olmağı bacarmamışıq. Kitab sanki bizə deyir ki, biz hələ də təkamülün ortasındayıq. Bir tərəfimiz torpağa, instinktlərə bağlıdır, digər tərəfimiz isə göylərə, ali dəyərlərə can atır. Qəddarlıq etdiyimiz anlarda biz torpağa məğlub oluruq. İnsan olmağa layiq olmağımız isə bu döyüşdə hansı tərəfi seçməyimizdən asılıdır.
Hər bir addımımızla ya dünyaya bir nur buraxırıq, ya da bir yara. İnsan olmağı xatırlamaq üçün ilk növbədə "mimi si çakula" (mən yeməli deyiləm) deyən səsi, yəni istismar olunmağa və istismar etməyə etiraz edən ruhu dinləməliyik. Əgər bir insan başqasının ağrısını hiss edə bilmirsə, onun zəkası sadəcə hesablama maşınından ibarətdir. Əsər bizə güzgü tutur və soruşur: Sən bu dünyaya hökm etməyə gəlmisən, yoxsa bu dünyanı anlamağa və sevməyə? Əslində, şüurun ən yüksək həddi sevgidir. Sevgisiz şüur isə sadəcə quru, soyuq və qəddar bir mexanizmdir ki, bugünkü dünyanın ən böyük faciəsi də məhz budur. Biz texnoloji olaraq nəhəngləşmişik, amma mənəvi olaraq cırtdan qalmışıq. İnsan olmağa layiq olmaq üçün bu aradakı uçurumu vicdanla doldurmaq lazımdır.
Əsərin üzərində düşündükcə görərik ki, Rövşən Abdullaoğlu oxucunu bir növ "ruhsal detektivlik" etməyə məcbur edir. Biz öz içimizdəki cinayətləri və xeyirxahlıqları axtarmalıyıq. Heyvani hərəkətlərin kökündə dayanan o "qaranlıq" əslində insanın öz mənliyindən qaçışıdır. Biz özümüzü tanımadığımız üçün başqalarına zərər veririk. İnsan olmağı unutmaq öz təbiətimizdəki o ilahi qığılcımı söndürmək deməkdir. Əsərdə vurğulandığı kimi, bütün insanlar bir az oddan və bir az torpaqdan yaradılmışdır. Gənc olduğumuz zaman içimizdə çoxlu od olur. Bu od bizi inadkar, qürurlu, cəsur və güclü edir. Həyatın baharında alovumuz hər şeyi yandırıb-yaxmağa qadir görünür. Lakin yaşlandıqca daxilimizdəki od azalır, torpaq isə artır. Zaman keçdikcə ruhumuza bilik və səbir gəlir. Bu mərhələdə od torpağa tabe olmağa başlayır. Necə ki, alovun üzərinə torpaq tökərək onu söndürürlər, torpaq da daxilimizdəki aparıcı güclərdən birinə çevrilir. Torpaq içimizdə tamamilə dolduqdan sonra od sönür, gücümüz tükənir və ruhumuz bizdən ayrılır. Sonda bizi yenidən torpağa basdırırlar və biz öz əslimizlə qarışırıq. Əsas məsələ isə bu odun keyfiyyətidir. İnsan yaxşılıqlar edəndə öz daxili alovunu artırır, həyatı daha da nurlanır və gözəlləşir. Lakin pisliklər edəndə, o qaranlıq əməllər bizim canımızdan müəyyən qədər alovu sovurub aparır. Həyatımız getdikcə sönür, soyuyur və daha dözülməz olur. Deməli, insan olmaq həm də içimizdəki o odu yaxşılıqlarla bəsləyib, torpağa qarışana qədər ətrafı işıqlandıra bilmək deməkdir.
Rövşen Abdullaoğlu 
Ləpirçi: Mən Yeməli Deyiləm
Rövşen Abdullaoğlu Ləpirçi: Mən Yeməli Deyiləm·
3 +1'leme
·277 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Oxunulmasını tövsiyə etdiyim kitablardan biri oldu. Həm də çox axıcı və təsirli bir əsərdir. Bir gündə oxudum və böyük zövq aldım ☺️