Kardeşimin Hikâyesi, insanın yalnızca bir cinayetin değil, kendi geçmişinin de peşine düşebileceğini gösteren o sarsıcı romanlardan biriydi. Zülfü Livaneli bu kitapta polisiye bir kurgu kuruyor gibi görünse de aslında insan ruhunun karanlık koridorlarında dolaştırıyor okuru. Sayfalar ilerledikçe olay çözülüyor belki ama karakterlerin içindeki kırıklar daha da derinleşiyor. Kitabı bitirdiğimde aklımda kalan şey “katil kim?” sorusu değil, insanın kendinden ne kadar kaçabileceği oldu.
Bir gazetecinin işlenen cinayetin izini sürmek için Ahmet’in kapısını çalmasıyla hikâye açılıyor; fakat aslında açılan şey bir cinayet dosyası değil, yıllardır bastırılmış bir hayatın kapıları. Livaneli burada çok güçlü bir anlatım tekniği kullanıyor: okurken sürekli bir gerçeğin peşinden koşuyorum ama her yeni bilgi, eski gerçeği paramparça ediyor. Tıpkı Borges’in “Gerçeklik sandığımız şey, çoğu zaman iyi düzenlenmiş bir yanılsamadır.” düşüncesini hatırlatır gibi.
Romanın psikolojik tarafı polisiye tarafının önüne geçiyor. Cinayet yalnızca bir araç gibi; asıl mesele insanın bastırdığı travmalar, aile ilişkileri, toplum baskısı ve kimlik meselesi. Özellikle kardeşlik kavramı kitap boyunca fiziksel bir bağdan çok daha büyük bir anlam taşıyor. Kardeş dediğimiz şey gerçekten kan bağı mı, yoksa birbirimizin yükünü taşımak mı? Livaneli bu soruyu doğrudan sormuyor ama her bölümde hissettiriyor.
Kitabın atmosferini de ayrıca çok başarılı buldum. O soğuk sahil kasabası hissi, evin içindeki tekinsizlik, sürekli üzeri örtülen bir sır duygusu… Bazı sahnelerde Agatha Christie romanlarının gizemini hissederken bazı yerlerde Dostoyevski karakterlerinin vicdan sancılarını anımsadım. Özellikle insanın kendi suçuyla yüzleşmesi konusunda roman bana Dostoyevski’nin şu düşüncesini çağrıştırdı: “İnsan her şeye alışır, alçak da olsa yaşar.” Çünkü kitapta karakterler bazen gerçeği öğrenmekten çok onunla yaşamayı tercih ediyor.
Livaneli’nin dili sade ama vurucu. Gereksiz süslü cümlelere kaçmadan okuru içine çekiyor. Özellikle diyaloglarda büyük bir doğallık var. Ahmet’in anlattığı hikâyeleri okurken bir roman karakterini değil de gerçekten yaşamış birini dinliyormuşum hissi oluştu. Kitapta sevdiğim şeylerden biri de buydu: kurgu olmasına rağmen fazlasıyla gerçek hissettirmesi. Çünkü anlatılan acılar, kırgınlıklar ve yalnızlıklar hayatın içinden.
Roman ilerledikçe olay örgüsü beklenmedik yerlere savruluyor. İlk başta yalnızca bir cinayet hikâyesi okuyacağını sanan okur, bir noktadan sonra kimlik, aidiyet ve insan psikolojisi üzerine ağır bir hikâyenin içine çekiliyor. Özellikle final kısmı beni uzun süre düşündürdü. Livaneli öyle bir son yazmış ki kitabı kapattığında birkaç dakika boş boş tavana bakma hissi bırakıyor. Çünkü bazı gerçekler öğrenildiğinde rahatlatmıyor; aksine insanın içini daha çok acıtıyor.
Benim için bu romanın en güçlü tarafı, beni sürekli ahlaki bir sorgulamanın içine sokmasıydı. “Ben olsaydım ne yapardım?” sorusunu birkaç kez düşündüm. Ve sanırım iyi edebiyatın yaptığı şey tam olarak bu: yalnızca hikâye anlatmak değil, insanın kendi karanlığıyla yüzleşmesini sağlamak. Albert Camus’nün “İnsan bazen gerçeği değil, taşıyabileceği yalanı seçer.” düşüncesi kitabın ruhuna inanılmaz yakışıyor.
·
362 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.