Görünen ve görünenin şeyleri
Bu Bir Pipo Değildir yalnızca küçük bir sanat incelemesi değildir; dilin, gerçeğin ve insan zihninin nasıl kurulduğunu sorgulayan ince ama sarsıcı bir metindir.
Ve merkezinde, René Magritte’in o meşhur cümlesi vardır:
“Bu bir pipo değildir.”
İlk bakışta cümle anlamsız görünür. Çünkü gözümüz açıkça bir pipo görmektedir. Ama Magritte tam da insan zihninin bu alışkanlığına saldırır: Görmekle bilmenin aynı şey olmadığını söyler. Karşımızdaki nesne gerçek bir pipo değildir; yalnızca onun temsilidir. İnsan ise hayatı çoğu zaman temsiller üzerinden yaşar. Aşkı, kimliği, devleti, dini, özgürlüğü… Hepsini doğrudan değil; imgeler, kelimeler ve anlamlar aracılığıyla deneyimler.
Foucault burada yalnızca bir tabloyu yorumlamaz. O, modern insanın hakikatle ilişkisini parçalar. Çünkü ona göre gerçeklik dediğimiz şey bile çoğu zaman dil tarafından kurulmuştur. İnsan bir kelimeyi tekrar ettikçe, ona inanır. Bir toplumsal düzeni sürekli gördükçe onu “doğal” sanır. Böylece iktidar yalnızca yasalarla değil, imgelerle de çalışır.
Sanat açısından bakıldığında Magritte’in yaptığı şey bir devrimdir. Çünkü klasik resim, gerçeği taklit etmeye çalışırken; Magritte resmin yalan söyleyebileceğini gösterir. Bu yüzden sürrealizm yalnızca düşleri anlatan bir akım değildir. Aynı zamanda aklın güvenilirliğine duyulan şüphedir. Görülen şeyin ardında görünmeyeni arama çabasıdır.
Psikolojik olarak eser çok daha derin bir yere dokunur: İnsan zihni sembollerle yaşar. Çocuklukta bir ev resmi yalnızca ev değildir; güvenliktir. Bir yüz yalnızca yüz değildir; geçmişin yankısıdır. Bu yüzden Magritte’in piposu bizi rahatsız eder. Çünkü zihnimiz görüntü ile gerçeği birleştirmeye alışmıştır. O ise aradaki bağı koparır.
Edebiyat tarafında ise kitap, Borges’in aynalarını, Kafka’nın yabancılaşmasını ve Beckett’ın anlamsızlık hissini çağrıştırır. Çünkü hepsinin ortak sorusu aynıdır:
“Gerçek dediğimiz şey gerçekten var mı, yoksa yalnızca üzerinde uzlaştığımız bir kurgu mu?”
Belki de bu yüzden kitap bittiğinde insan bir pipoya değil, kendi hayatına bakmaya başlar.
Kurduğu cümlelere.
İnandığı kimliklere.
Sevdiğini sandığı şeylere.
Ve bir anlığına şunu hisseder:
Hayatımızın büyük kısmı, gerçeğin kendisi değil; onun temsilidir.
·
25 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.