hakiki batının okültist yansımalarıDin
René Guénon, Fransız ve Katolik bir ailenin çocuğu olup okültizmden mason localarına kadar ismi birçok yerde geçen bir düşünürdür. Ona göre hakikat, yalnızca akıl ve deneyle değil, dinlerin batınî boyutları aracılığıyla kavranabilir. Bu nedenle tasavvuf, Hinduizm ve Taoizm gibi geleneksel öğretileri incelemiş ve bunlar arasında ortak bir öz bulunduğunu ileri sürmüştür. Görüşleri gelenekselcilik çerçevesinde şekillenir. Tasavvuf üzerine yazılar yazması ve Mısır’da Şazeliyye tarikatıyla tanışması, onun Müslüman olup Abdülvâhid Yahyâ adını almasına vesile olmuştur. Onun en olgun eserlerini verdiği dönemlere denk gelen İslam Ezoterizmi ve Taoculuk adlı kitabı, İslamiyet’i kabul etmesine rağmen spiritüel konulardan tamamen kopmadığının göstergesidir.
René Guénon, bu çalışmasında modern dünyanın beraberinde getirdiği felsefi ve ahlaki görececiliği (relativizm) eleştirmeyi ve geleneksel medeniyetlerin özündeki birliği ortaya koymayı amaçlamıştır.
Kitap oldukça analitik ve teorik bir zeminde ilerler. Guénon, okültizmde de görülen zahir ve batın kavramlarını İslamiyet’teki şeriat ve hakikat kavramlarıyla bağdaştırır ve İslam doktrininde bu ikisinin açık bir şekilde ayrıldığını savunur. Bu ayrımın keyfi bir yoruma değil, tabiatla ilgili bir hakikate dayandığını söyler. Şeriat, din ile ilişkili her şeyi kapsayan bir kabuk gibiyken; hakikat, bir çemberin merkezi gibi şeriatı var eden ve anlamlı kılan marifettir. Yolcu olan kişi fail konumundadır. Bunu anlayan, seyr u sülûk geleneğini de anlamış olur. Batın ilmi yalnızca hakikati değil, tarikati yani oraya ulaşan yolu da içerir. Tasavvufta yollar çoktur ama gaye birdir. Kul bu yolda ilerledikçe kendi sıfatlarını kaybeder ve geride Allah’ın sıfatları kalır. Sufilik ise sufi ile Allah arasında bir sırdır; bu yüzden tasavvufla alakalı bir kişinin kendini “mutasavvıf” diye tanımlaması daha doğrudur.
Guénon, ebcedin taşıdığı metafiziksel öneme özellikle dikkat çekmiştir. Harflerin her biri kozmik düzenin, varlığın derecelerinin ve ruhani ilkelerin sembolüdür. Örneğin elif harfine özel önem verir; elifin sayısal değeriyle “kutub” kelimesinin sayısal değerinin aynı olduğunu söyler: 111. Bunu, birliğin üç âlemde tezahürü olarak yorumlar. Kitapta birçok ebced uyumundan söz edilir. Bunlardan biri, “sufi” kelimesinin terkibinin “el-hikmetü’l-ilahiyye” terkibiyle aynı olmasıdır. Buna dayanarak Guénon, tasavvufun İslam’a başka inanışların ve kültürlerin etkisiyle eklenen yeni bir akım olduğunu değil, İslam’dan doğan bir ilim olduğunu savunur. Öte yandan İslam’daki batınî ilmin mistisizmle bağdaşmasına kesinlikle karşı çıkar; çünkü mistisizm, Arapçada karşılığı olmayan, Hristiyanlığa ve zahirî sahaya ait olan ve mistiği edilgen kılan bir unsurdur. Ancak yine İbrahimî bir dinden doğan Kabbala, Arapça ile İbranice arasındaki benzerlikten ötürü genel hatlarıyla tasavvufa benzeyebilir.
Simya aslında sadece maddeyi dönüştüren bir ilim değil, en büyük amacı ruhu dönüştürmek olan bir ilimdir. Bugün akılda kalan çoğu simyacı, maddenin dönüşümüyle ilgili olanlardır ki bu da günümüzde kimya biliminin maddeci sınırlarının oluşmasına sebep olmuştur. Yanlış anlaşılan bir başka ilim de yıldız ilmidir. Yıldız ilminin amacı falcılık değil, kozmik düzeni anlamaktır. Simya, ebced ve yıldız ilimlerinin ortak özelliği, aynı hakikati farklı dillerle anlatmalarıdır. İnsan, evrenin küçük bir modeli gibidir ve evrende gerçekleşen aşamaları kendi içinde yeniden yaşar. Cifr de cebir gibi kâinatın şifrelerini içeren bir ilimdir. Batınî ilimlerde çok kitap okuyarak mutasavvıf olunmaz; çünkü bu eserleri layık olmayan kişi anlayamaz. Öncelikle birtakım kabiliyetlere sahip olmak ve güçlü bir silsileye intisap etmek gereklidir. Asıl vesile ruhani tesirin intikalidir; diğer vesileler ise ancak araçtır.
İnisiyasyon yani ezoterizm bir doktrine dayanırken, mistisizm genellikle bir hâl meselesidir. Taoculukta bilgi üstattan öğrenciye aktarıldığı gibi, İslam’da da mürşidden müride aktarılır. Taoculuğun merkezinde olan “Tao” (yol) kavramı, tıpkı tasavvuftaki gibi varlığın ötesindeki mutlağa ulaşmayı amaçlar. Taoizm gibi Çin’de yaygın olan bir diğer akım ise Konfüçyüsçülüktür. Konfüçyüsçülük bireyin dış dünyadaki eylemlerini düzenlemeye yöneliktir. Konfüçyüsçülük şeriat, Taoizm ise hakikat kavramına benzer.
Geleneksel doktrine göre dünya, alfabenin ilk harfi olan elif ile değil, ikinci harfi olan “be” harfi ile yaratılmıştır. Her ne kadar “birlik” yaratılışın ilk ilkesi olsa da tezahür bir ikiliği zorunlu kılar. “Be” harfi, bu ikiliğin iki ucunu temsil eder ve yaratılış bu harfin içinde ve onun aracılığıyla gerçekleşir. “Be” harfi, evrensel varoluşun “toplam ruhu” olan er-Rûh’u temsil eder. Bu ruh, esasen nur ile özdeşleştirilir. Ruh, “Arş” ile ilişkilendirilir ve evreni her yönden kuşatan bir niteliğe sahiptir. Ruh, yaratan ile yaratılan arasında bir berzah gibidir.
Tevhid, İslam metafiziğinin çekirdeği gibidir. Tevhid yalnızca monoteizm kavramı üzerinden değil, kapsayıcı özelliği üzerinden ele alınmalıdır. Buradan hareketle tevhid güneşvari ele alınır. Güneşten çıkan sayısız ışın, yaratılmış olan çokluğu (eşyayı) temsil eder. Her ışın birbirinden farklı görünse de hepsinin kaynağı ve özü aynıdır. Güneş nasıl ki eşyayı aydınlatıp onları görünür kılıyorsa, tevhid ilkesi de hakikati idrak etmemizi sağlar. Tevhid bilgisinden yoksun bir zihin, karanlıkta kalan bir dünya gibidir; nesneleri görür ama onların hakikî mahiyetini ve birbirleriyle olan bağını kavrayamaz.
Guénon, konuları sıra sıra ama daima tasavvufun özünü okuyucuya hatırlatarak ele alır. Bağlam açısından eser oldukça geniş bir perspektife sahiptir. Guénon, İslam tasavvufunu yalnızca kendi içinde ele almakla kalmaz, aynı zamanda Taoizm gibi diğer geleneksel öğretilerle karşılaştırır. Bu karşılaştırmalı yaklaşım, okuyucuya farklı kültürler arasında ortak bir metafizik zemin bulunduğunu gösterir. Yazarın bu yöntemi, ezoterik düşüncenin evrenselliğini vurgulamak açısından oldukça etkilidir. Doktrinlerin tarihsel gelişimini veya sosyolojik etkilerini büyük oranda es geçer. Guénon, klasik anlamda dipnotlar ve referanslar yerine geleneksel öğretiler ve metafizik ilkeler üzerinden bir argümantasyon kurar. Tasavvuf, Taoizm ve diğer geleneksel sistemler arasında kurduğu ilişkiler, doğrudan kaynak göstermeden yapılan bir tür kavramsal sentez niteliğindedir. O, meseleye sadece metafizik açıdan bakar. Yeni bir metodoloji getirmez aksine unutulmuş olan geleneksel metodolojiyi yeniden canlandırmayı teklif eder. Eser kısa olmasına rağmen oldukça yoğun ve yer yer ağır bir dile sahiptir. Guénon’un kullandığı terminoloji ve sembolik anlatım, metni akademik ve derin kılmakla birlikte anlaşılmasını zorlaştırabilir. Bununla birlikte bu üslup, kitabın etkileyiciliğini artırmakta ve okuyucuya sıradan bir bilgi aktarımından ziyade düşünsel bir derinlik sunmaktadır. Eserde yer alan kavramların büyük bir kısmı yalnızca zihinsel düzeyde anlaşılabilecek türden değil, aynı zamanda varoluşsal bir tecrübe gerektiren derinliktedir.
Guénon’un bu eseri, modern bireyin içine düştüğü anlam krizine bir reddiye niteliğindedir. Bu yaklaşım, dinleri sadece tarihsel olgular olarak gören seküler anlayışın aksine, onları “ezelî hikmetin” canlı dalları olarak sunar. Okur için bu karşılaştırma, tasavvufun derinliklerini insanlığın ortak metafizik mirasının en saf ifadelerinden biri olarak görmeyi sağlar.
·
263 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
haddimi aşmıyorsam bu doyurucu incelemeye ufacık bir katkı olarak guenon'un perennial felsefe içerisinde değerlendirilmesinin tezlerini anlamada yardımcı olacağını söyleyebilirim. her ne kadar bu "birci" felsefe parmenides'ten william blake'e değin farklı ve özgün yorumlarla karşımıza çıksa da "tanrı'nın öldüğü" 20. yüzyılda değişik coğrafyaların düşünür ve mistikleri guenon'dan habersiz olmalarına rağmen ona yakın şeyler söylüyorlar. perennial felsefe, ilk defa huxley'nin kullandığı bir kavram ve doğrusu temsilci olarak gösterebileceğimiz kişiler birbirini izleyen bir geleneğe bile dahil değil. belki değerlerimizin tümünün tek bir oluktan fışkırdığı o öz, duru zihinleri de böyle düşünme eğilimine itiyor olabilir
çok teşekkür ederim, bu guenon'un okuduğum ilk kitabıydı bu bilgiler devamında bana çok yardımcı olur