Chimpanzee Politics - Frans De WaalBiyoloji
Frans de Waal’ın Şempanze Politikası (Chimpanzee Politics) adlı eseri, yayınlandığı günden beri siyaset bilimi, evrimsel biyoloji ve psikoloji dünyasında bir başyapıt olarak kabul edilir. Hatta dönemin Amerikalı siyasetçilerine el kitabı olarak dağıtılacak kadar büyük bir ün kazanmıştır. Ancak kitabın bu şöhreti, onun okuyucuya yaşattığı büyük bir metodolojik işkenceyi ve yapısal kusuru örtmeye yetmez.
Kitabın tüm sayfalarından süzülüp gelen tek bir ana fikir vardır: İnsan medeniyeti, ahlakı ve siyaseti; doğadaki en ilkel primat kuzenlerimizin saf, maskelenmemiş çıkar ilişkilerinin üzerine giydirilmiş yapay bir kılıftan ibarettir.
De Waal bize der ki; insanı anlamak için anayasalara veya kutsal metinlere bakmayın. Gücü elinde tutan liderlerin ittifak kurma çabalarına, zayıfların birleşip güçlüyü tasfiye etmesine (koalisyon teorisi), liderlerin koltukta kalmak için tabanın rızasını almaya çalışmasına (taban siyaseti) bakın. Şempanze kolonisinde cereyan eden bu ham mekanizmalar, insan toplumlarındaki holding içi savaşların, meclis entrikalarının ve uluslararası ilişkilerin çıplak birer simülasyonudur. Kitap, insanın ahlaki ikiyüzlülüğünü evrimsel bir aynayla yüzümüze vurmayı amaçlar.
Kitabın teorik olarak vaat ettiği bu muazzam felsefi ve rasyonel derinlik, maalesef pratik yazımda boğucu bir detay çölüne dönüşmektedir. Kitabın en büyük sorunu; asıl gayeyi, yani insan doğasıyla olan o can alıcı karşılaştırmaları doğrudan konuşmak yerine, sayfalarca mevzunun etrafında dolanmasıdır.
Yazar, bir bilim insanı olmanın getirdiği akademik miyoplukla, okuyucuyu Arnhem Hayvanat Bahçesi'ndeki şempanzelerin günlük dedikodularına hapseder. Kitap boyunca şu türden gereksiz bilgi yığınlarına maruz kalırsınız:
"X maymunu Y'nin arkasına geçti, bacağını kaşıdı, o sırada Z maymunu oradan bakıp çığlık attı, sonra öbürü onun üstüne bindi..."
Rasyonel bir okuyucu için bu durum tam bir zaman kaybıdır. Okuyucu, şempanzenin tüyünün hangi açıyla temizlendiğini veya hangi maymunun kimin neresini okşadığını ezberlemek istemez; okuyucu, bu davranışın bugün bizim hayatımızdaki, güç mekanizmalarımızdaki ve psikolojimizdeki doğrudan karşılığını görmek ister.
Kitap, bu detaylı tasvirler yüzünden odağını kaybeder. İnsanla şempanze arasındaki o büyük köprüyü kurma işini doğrudan kendi yapmak yerine, okuyucunun o bit temizleme hikayelerinden cımbızla anlam çıkarmasını bekler. Bu da kitabı sürükleyici bir insan doğası analizinden ziyade, sıkıcı bir laboratuvar günlüğüne indirger.
Şempanze Politikası, içindeki fikir ve sunduğu perspektif açısından kusursuz bir zihinsel sıçrama yaratır. Ancak biçim ve üslup açısından sınıfta kalır. Gerçekliği doğrudan, net ve ham haliyle tüketmek isteyen, vaktini maymunların mikro davranışlarını ezberlemekle harcamak istemeyen bir zihin için bu kitap sabır zorlayıcıdır.
Eğer kitabın etrafında dolandığı o esas gayeyi (insanın biyolojik ve nörotik arızalarını) doğrudan ve sıkılmadan okumak istiyorsanız, bu kitabın özetleriyle yetinip, rotayı doğrudan insan odaklı çalışan Robert Sapolsky gibi daha rasyonel yazarlara kırmak çok daha akıllıca bir hamle olacaktır.
·
43 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.