Aşkın Gölgesinde İnsan1000Kitap
Bazı romanlar yalnızca bir hikâye anlatır; bazılarıysa hikâyelerinin ardında insan doğasına dair huzursuz edici sorular bırakır. İskender Pala’nın Aşk Hikâyesi benim için tam olarak böyle bir roman. Çünkü bu eseri yalnızca büyük bir aşk anlatısı olarak okumak, onu eksik okumak olur. Satır aralarında yalnızca sadakat ve sevda değil; saplantı, fedakârlık, ahlaki dönüşüm, insanın kendi duygularına yenilişi ve en önemlisi insan karakterinin ne kadar kırılgan olduğu dolaşıyor.
Kitabı bitirdiğimde geriye yalnızca bir aşk hikâyesinin hüznü değil, insan ruhuna dair ağır bir düşünce kaldı. Sarsıcı ama aynı zamanda uzun süre zihinde dolaşan bir ağırlık. İskender Pala’nın dili yine çok güçlü; yer yer şiirselliğe yaklaşan ama bunu gösterişe dönüştürmeyen, akıcı ama yüzeyde kalmayan bir anlatımı var. Hikâye sizi yalnızca olay örgüsüyle değil, kurduğu ruh hâliyle de içine çekiyor. Tarihî atmosfer de ayrıca son derece başarılı. Bugün birçok tarihî romanda geçmiş yalnızca dekor gibi kullanılırken, burada ciddi bir araştırmanın ve emeğin ürünü olan yaşayan bir dünya var. Mekânlar, konuşma biçimleri, toplumsal yapı, dönemin hissiyatı… hiçbir şey eğreti durmuyor.
Ancak romanın asıl gücü karakterlerinde.
Çünkü Aşk Hikâyesi, olaylardan çok insanların iç dünyalarındaki kırılmalarla ilerleyen bir roman.
Bahşı bunun en görünür örneği. Onu yalnızca saplantılı bir âşık olarak okumak kolay olurdu; ama bu eksik bir okuma olurdu. Çünkü insan onun bir ömre yayılan arayışına, sevdiği kadına gösterdiği sarsılmaz sadakate kayıtsız kalamıyor. Hatta dürüst olmak gerekirse, yer yer bu bağlılığa saygı da duyuyor. Günümüzün hızla tüketilen duyguları düşünüldüğünde, bir insanın yıllar boyunca aynı sevgiyi taşıması neredeyse unutulmuş bir erdem gibi geliyor.
Ama roman tam da burada rahatsız etmeye başlıyor.
Çünkü sevgiyle saplantı arasındaki çizgi düşündüğümüz kadar net değil.
Bahşı’nın sevgisi sahte görünmüyor. Bu, zihninde yarattığı kusursuz bir hayale duyulan narsistik bir tutku değil. Sevdiği kişiyi gerçekten olduğu hâliyle sevdiğine inanıyorsunuz. Belki de trajediyi daha güçlü kılan tam olarak bu. Çünkü burada mesele sevginin gerçek olmaması değil; gerçek olan bir sevginin zamanla insanın bütün varlığını ele geçirmesi.
Bir duygu insanın hayatını anlamlandırabilir; ama hayatın tamamı hâline geldiğinde ne olur?
Roman tam da bu sorunun peşinden gidiyor.
Okurken zihnimde sık sık Leyla ile Mecnun anlatısının ters yüz edilmiş bir yansıması dolaştı. Klasik anlatıda beşerî aşk, insanı ilahî aşka taşıyan bir eşiktir. Buradaysa bunun tam tersi yaşanıyor gibi. Aşk insanı yükseltmek yerine içine kapatıyor. Dönüştürüyor ama olgunlaştırarak değil; tüketerek. İlahi olana evrilmeyen sevgi, bir noktadan sonra insanı kendi duygusunun mahkûmu hâline getiriyor.
Ve İskender Pala bunu yalnızca Bahşı üzerinden anlatmıyor.
Romanın en güçlü yanlarından biri, insan doğasının tek yönlü olmadığını karakterleri üzerinden çok katmanlı biçimde gösterebilmesi.
Gunalı bu noktada özellikle dikkat çekici. Hikâyenin başında onu daha çok bir “tip” gibi okuyorsunuz; belirli ahlaki özellikleri temsil eden, daha sabit, daha sembolik bir figür gibi. Güvenilirliği, sadakati ve yerleşik tavrıyla sanki belirli bir karakter arketipini temsil ediyor. Ancak hikâye ilerledikçe bu algı kırılmaya başlıyor. Çünkü tipler değişmez; oysa Gunalı hakkında yavaş yavaş bir kuşku uyanıyor. Gerçekten göründüğü kişi mi? Yoksa yüzeydeki ahlaki sağlamlık daha kırılgan bir yapının örtüsü mü? Ve finaldeki cinayet hamlesiyle birlikte şunu anlıyoruz: Karşımızda tek boyutlu bir “tip” değil, dönüşebilen, kırılabilen, karanlığa savrulabilen gerçek bir karakter var.
Bence bu çok güçlü bir tercih.
Çünkü Gunalı üzerinden roman şu rahatsız edici soruyu sorduruyor: Bir insanın tek bir büyük kötülüğü, yıllarca yaptığı iyilikleri çürütebilir mi?
Bu sorunun karşısında ise İshak duruyor.
İlk bakışta daha kolay yargılanabilecek, daha karanlık bir figür gibi görünürken finalde gösterdiği fedakârlıkla algıyı sarsıyor. Ve bu kez başka bir soru beliriyor: Tek bir büyük fedakârlık, yıllarca yapılmış kötülükleri affettirebilir mi?
Bu iki karakter arasındaki karşıtlık romanı benim gözümde yalnızca bir aşk hikâyesi olmaktan çıkarıp insan doğasına dair çok daha derin bir anlatıya dönüştürdü. Çünkü gerçek hayatta da insanları tek bir sıfatla tanımlamayı seviyoruz: iyi, kötü, sadık, zalim, fedakâr… Oysa İskender Pala burada insanın bunların hiçbirine bütünüyle sığmayacak kadar çelişkili bir varlık olduğunu gösteriyor.
Lalin —namıdiğer Kaknusia— ise yalnızca sevilen kadın değil; bu büyük duyguların bedelini taşıyan karakterlerden biri. Çünkü ölçüsünü kaybeden sevgi yalnızca seveni değil, sevilen kişiyi de yaralıyor. Bu da romanı yalnızca romantik bir anlatı olmaktan çıkarıyor. Çünkü aşk burada yalnızca güzel olan değil; aynı zamanda ağır olan, acı veren, bedel ödeten bir duygu.
Ve belki romanın en etkileyici yanı tam da burada.
İnsan aynı anda hem Bahşı’nın sevgisine saygı duyuyor hem de ondan ürküyor.
Hem sadakatine hayran kalıyor hem de bir noktada insanın kendine “artık yeter” diyebilmesinin de bir erdem olduğunu düşünüyor.
İyi bir roman belki de tam bunu yapar; kesin cevaplar vermek yerine okurun zihnine sorular bırakır.
Aşk Hikâyesi bende tam olarak bunu yaptı.
Çünkü kitap bittiğinde aklımda kalan şey yalnızca bir aşkın büyüklüğü değil, şu soruydu:
İnsanı gerçekten tanımlayan şey, yıllarca kim olduğu mu; yoksa en kritik anda yaptığı tek seçim mi?
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.