"NÂZIM HİKMET VE TİYATROSU"
"Suçlular suçlarıyla doğmazlar. Onları içinde bulundukları sosyal çevre eğitir."
Bazı kitaplar yalnızca bir sanatçıyı anlatmaz; aynı zamanda sanatın, siyasetin ve tarihin birbirine nasıl dokunduğunu da gösterir. Nâzım Hikmet'in yakın dostu olan yazar, kendi tanıklıklarını arşiv belgeleriyle birleştirerek bizlere biyografik bir anlatı, dönemin kültürel atmosferini de tüm gerçekliğiyle hissettiriyor.
Nâzım Hikmet denildiğinde akla ilk gelen şiirleridir. Kuvâyi Milliye, Memleketimden İnsan Manzaraları, Şeyh Bedreddin Destanı… Oysa büyük şairin yaşamında şiir kadar baskın bir başka tutku daha vardır: tiyatro. Ne var ki bu yönü, Türkiye’de uzun yıllar gölgede kalmış, neredeyse yalnızca şiirleriyle anılagelmiştir.
Antonina Sverçevskaya, sıradan bir araştırmacı değil. Nâzım Hikmet’in yakın dostu ve alanının uzmanı bir Türkolog. Bu ikili yakınlık, kitabın en güçlü yanını oluşturuyor: Sverçevskaya, şaire dışarıdan bakan bir gözlemci değil; onun Moskova günlerine, tiyatro provalarına, dost sohbetlerine tanıklık etmiş biri. Dahası, anılarını yalnızca kişisel hafızasıyla sınırlı bırakmıyor; arşiv bilgileriyle pekiştirerek birinci elden anlatımla belgesel sağlamlığı birleştiriyor. Eserde, Şair’in Sovyetler Birliği’nde geçirdiği üç ayrı dönemi mercek altına alıyor: 1921-1924, 1925-1928 ve 1951’den 1963’teki ölümüne kadar.
Bu yıllar, Nâzım’ın hayatının en az Türkiye’deki kadar çalkantılı, en az şiirleri kadar yoğun geçtiği dönemlerdir.
Kitabın en dikkat çekici yanı, Nâzım’ın tiyatro çalışmalarına odaklanması. Sverçevskaya, şairin gençlik yıllarında KUTV’daki (Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi) ilk tiyatro denemelerinden başlıyor. Metla’nın (Moskova Devrim Tiyatrosu Türk Bölümü) kuruluş hikâyesini anlatıyor. Ardından yüzlerce kez sahnelenen oyunlarının perde arkasını aralıyor.
Henüz fikirlerinin ve sanat anlayışının şekillendiği bu dönemde tiyatroya duyduğu ilginin nasıl büyüdüğünü görmek oldukça etkileyici. Ardından Metla'nın kuruluş süreci ve sahnelenen oyunların gördüğü yoğun ilgi, Nâzım Hikmet'in yalnızca büyük bir şair değil; aynı zamanda güçlü bir tiyatro insanı olduğunu da gözler önüne seriyor.
Sahne tozunun, provaların, rejimlerin baskısına rağmen sanattan vazgeçmeyen bir Nâzım portresi çiziyor.
Kitap boyunca Sovyetler Birliği'nin politik atmosferinin sanat üzerindeki etkisini açıkça hissediyoruz. O yıllarda yaşanan siyasi gelişmelerin tiyatroya, sanatçılara ve kültürel üretime nasıl yön verdiği satır aralarında büyük bir ustalıkla aktarılmış.
Yazarın anlatımındaki en güçlü yanlardan biri ise samimiyeti. Çünkü anlatılanlar yalnızca dışarıdan gözlemlenmiş olaylar değil; aynı zamanda dostluklarla, anılarla ve birebir yaşanmış deneyimlerle şekillenmiş.
Eserde Nâzım Hikmet'i yalnızca sürgün bir şair olarak değil; üretmeye devam eden, tiyatroya tutkuyla bağlı, çevresindeki insanlarla güçlü bağlar kuran bir sanatçı olarak görüyoruz. Onun sahneye, söze ve insanlara duyduğu inançı, kitabın her bölümünde hissediyoruz.
Yazar, bir tiyatro belgeseli sunmanın ötesinde SSCB’de o dönemlerde yaşanan siyasi gelişmelerin sanata nasıl yansıdığını da gösteriyor. Stalin dönemi, tasfiyeler, baskılar… Sanatçılar için kıskaç gibi daralan bir koridor.
Nâzım bir yanda rejimin beklentileriyle, diğer yanda sanatçı özgürlüğü arasında nasıl bir denge kurmaya çalışıyor?
Hangi oyunları sahnelenebiliyor, hangileri yasaklanıyor?
Yüzlerce kez oynanan başarılı yapıtların perde arkasında neler yaşanıyor?
Nâzım bu koridorda yürürken nasıl ayakta kaldı? Bu soruların yanıtları, arşiv belgeleriyle belgelenmiş.
Sanatın baskılar karşısında nasıl var olmaya çalıştığını görmek isteyen herkesin mutlaka okuması gereken kapsamlı bir çalışma niteliğinde.
Kitapla Kalın.
·
33 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.