ORTAÇAĞ'DA KADIN
EILEEN POWER
Orta çağ tarihçisi Eillen Power Ortaçağ tarihini siyasi olaylardan, krallardan, savaş meydanlarından uzaklaştırıp gündelik hayatı, üretimi, emeği ve bilhassa kadın deneyimini merkeze yerleştirerek konu eder. Ortaçağ toplumunu durağan bir yapı değil, hareketli ve çok katmanlı bir dünya olarak ele alır. Bilhassa kadınları ekonomik ve toplumsal yaşamın etkin öznesi olarak konumlandırır.
Ortaçağ kadınları sessiz, görünmez ve pasif miydi? Manastırlardan çarşılara, saray çevresinden ev içine kadar uzanan geniş bir perspektifte kadınları aile içinde toplum ve ekonomik düzenin oluşumundaki oynadıkları rolle ele alır. Belgeler edebi eserler arşiv kayıtlarından yararlanarak oluşturduğu kitaptan Ortaçağ kadınlarının çalışma hayatını, eğitim haklarını,inanç dünyasını ve toplumsal statülerini gözler önüne serer. Kadın tarihini romantize etmez. Tarihin tam merkezini alarak yeniden kurgular.
Hadi bakalım neler anlatmış biraz göz atalım:
✓Kadının yeri, kimi zaman bir ülkenin ya da bir dönemin medeniyet düzeyini ölçmek için kullanılan bir sınav olarak değerlendirilir. Ancak bu sınavın Ortaçağ'da uygulanması hayli zordur. Çünkü herhangi bir dönemde kadının konumunu belirlemek başlı başına meşakkatli bir iştir. Kadının yeri, teoride başka; hukuki ve toplumsal statü bakımından başka; gündelik yaşam pratikleri açısından ise bambaşka biçimler alır.
✓İşçi halk, tarlalar ve tezgahlarda çalışan kadınları görmeye, onlarla arkadaşlık etmeye alışkındı. Yine de pazar günleri kiliseye gidiyor, vaizlerin, kadının cehennemin kapısı olduğunu ve Meryem'in cennetin kraliçesi olduğunu tek nefeste ilan edişini dinliyorlardı. Bayram günlerinde ya da pazar ve panayır gezmelerinde jonglörlerin etrafında toplanıyorlar, kadınların aşağılandığı fabliaux'lara gülüyorlardı.
✓Kiliseden aristokrasiye doğru bakıldığında ise ruhban sınıfı dışındaki halkın, kilisenin kadınların boyunduruk altına alınmasına dair dogmatik düşüncelerini memnuniyetle benimsediği görülür.......
İtaatsizlik eden kadınlar (eşler) fiziksel güç kullanılarak cezalandırılabilirdi. Kilise hukuku açıkça erkeklerin eşlerine dövmesine izin veriyordu.
✓Kuşkusuz, tüm bu kadın düşmanlığı kendi tepkisini de doğurmuştur. Bu tepkilerin bir kısmı, bizzat kadınlar tarafından geliştirilmiş olup son derece derinlere inmiş ve mevcut yaşam biçimlerinin tümüne yönelik bir tiksinti duygusunu beslemiştir.
✓İngiliz ortak hukukunda, evlenmemiş ya da dul bir kadın kamusal alanda değilse bile özel hak ve sorumluluklar konusunda erkeklerle eşit konumdaydı. Toprak sahibi olabilir. Hatta askeri hizmet yükümlülüğü doğuran türden mülkler edinebilir ve bu mükler için hürmet yemini edebilirdi. Vasiyet düzenleyebilir, sözleşme yapabilir, dava açabilir ya da bir davada sanık olarak yer alabilirdi . Fakat evlendiğinde, evliliği süresince bu hakları kaybederdi.
✓Şövalyelik.hanımefendisi gerçekten güzel fakat suni bir figürdü. Ancak bu figür, gerçek saray yaşamları ve büyük lordların şatoları dışında, gerçek bir kadının siması olmamıştır.....Şövalyelik çağının hanımefendisi, gerçek yaşamda çoğu zaman romantik çileler çekmekten ziyade, uzun ve derin bir can sıkıntısına mahkum olmuştur.
✓Ortaçağ sanayisi kadınlara açıktı ve kadınlar bu alanda azımsanmayacak bir rol üstleniyordu. Neredeyse kadınların yer almadığı bir zanaatten söz etmek güçtür. Kadınlar; kasaplık, mumculuk, demircilik, ağ yapımı ,ayakkabıcılık ,eldivencilik, kuşakçılık, sepetçilik, bohçacılık ,şapkacılık, çiftçilik yaldızcılık ,ressamlık, ipek dokumacılığı ,nakışçılık, baharatçılık ve kuyumculuk gibi pek çok meslekte yer alıyorlardı.
✓...... Ortaca'da kadınların okuryazarlık temelli bir eğitim alabilmesinin en az dört farklı yolu vardı:Soylu ve üst burjuva sınıfı mensup kızlar için manastır okullarında verilen eğitim; soylu hanımların büyük hanelere gönderilerek burada görgü kuralları öğrenmeleri ve belirli bir entelektüel birikim kazanmaları; şehirlerde zanaatkar sınıfına mensup kızlar için çıraklık yoluyla sağlanan mesleki ve genel eğitim; son olarak da şehirlerde ve kırsalda yaşayan daha yoksul sınıflardan kızlara sunulan temel düzeyde eğitim.
✓ Ortaçağ’da KadınEileen Power