"DÜNYA YEŞİLKEN"
"Ağaca bakınca sevinçten ağlayan da olur, yoluna dikilmiş yeşil bir nesne gören de."
Bir yaprak düşünelim. Sadece bir yaprak. Rüzgârla savrulan, sonbaharda sararıp dökülen sıradan bir yaprak. Peki ya bu yaprak, milyonlarca yıl önce yaşamış bir ağacın, zamanın içinde donup kalmış sessiz tanığıysa?
Bugün nefes aldığımız hava, bastığımız toprak ve gölgesinde dinlendiğimiz ağaçlar… Bunların hiçbiri tesadüf değil. Milyarlarca yıllık bir bitki evrimi, Dünya’yı yaşanabilir kılan sessiz ama devasa bir dönüşümün mimarı.
Eser, bu taşlaşmış sessizliğin içindeki çığlığı duymamızı sağlıyor. Yazar, bilimsel anlatıyı ustalıkla kullanarak bizi tarih öncesi denizlere, bataklıklara, ormanlara ve savanalara götürüyor.
Bitkiler olmadan dinozorlar olur muydu? Cevap şaşırtıcı: Hayır. Kılıç dişli kediler, dev sürüngenler ve hatta insanlar — hepsi bitkisel ataların evrimsel çabalarının üzerine inşa edildi. Bitkiler atmosferi oksijenle doldurmasaydı, hayvanlar karaya çıkmaya cesaret edemezdi. Ormanlar oluşmasaydı, atalarımızın anatomisi bugünkü gibi şekillenmezdi. Her bölümde hem bitkiler hem hayvanlar sahnede yer alıyor. Ama bu kez hayvanlar başrolde değil. Onlar, bitkilerin açtığı yolda yürüyen misafirler sadece. Türler arasındaki o kadim etkileşimler, bugün “yuvamız” dediğimiz Dünya’yı nasıl şekillendirdi? Hangi bitki hangi canlının evrimini tetikledi? Hangi orman hangi türün doğuşuna zemin hazırladı?
Tüm bu soruların yanıtları, Hayat Ağacı’nın giderek büyüyen gövdesi boyunca yürüyerek veriliyor. Taşlaşmış sessiz kayıtların içinden, kadim köklerden günümüze uzanan evrimsel hikâyenin dallarını keşfe çıkarıyor bizi.
Bugün dinozorları, kılıç dişli kedileri, mamutları konuşuyoruz. Onlara hayranlık duyuyoruz. Onların devasa kemiklerini müzelerde izliyor, çocuklarımıza onların hikâyelerini anlatıyoruz.
Bitkilerin kesintisiz büyümesi olmasaydı, atmosfer oksijenle dolmazdı. Oksijen olmasaydı, hayvanlar karaya çıkmaya cesaret edemezdi. Karada hayvanlar olmasaydı, atalarımızın anatomisini şekillendiren o dev ormanlar oluşmazdı. Ve belki de bugün biz, bu satırları okuyan insanlar olmazdık. Bitkiler, görünmeyen kahramanlardır evrimin sahnesinde. Onlar olmadan ne geçmişimizi anlayabilirdik, ne de geleceğimizi hayal edebilirdik.
Yazarın anlatısı fosilleşmiş kayıtların içinden bize şunu fısıldıyor: Geçmişimizi anlamak istiyorsak, önce bitkileri dinlemeliyiz. Onlar olmadan ne geçmişimizi anlayabilirdik, ne de geleceğimizi kurabilirdik.
Bir fosil bitkiyi elinize aldığınızda, aslında ne tutuyorsunuz?
Bir zaman makinesi tutuyorsunuz.
O taşlaşmış yaprak, milyonlarca yıl önceki atmosferi solumuştu. O kök, o dev eğrelti ormanının toprağına tutunmuştu. O gözenek, karbondioksiti emip oksijeni armağan etmişti. Ve belki de o oksijeni, bir dinozor solumuştu. Belki de o oksijen, sizin atalarınızın hücrelerinde bir yolculuğa çıkmıştı.
Bu düşünce, insanı derinden sarsmıyor mu? Milyarlarca yıl süren kesintisiz bir büyüme, bir solunum, bir dönüşüm. Ve biz, bu hikâyenin en sonunda, belki de en kısa cümlesiyiz.
Köklerimizle yeniden bağ kurmaya davet eden şiirsel bir başyapıt bu eser.
Doğadaki karşılıklı alışverişin adı evrimse, insan ilişkilerindeki karşılıklı alışverişin adı nedir? Belki de sadece “yaşamak”.
Kitapla Kalın.
·
33 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.