Bazen en büyük trajediler, gökyüzünün yarıldığı ya da yerin sarsıldığı gürültülü anlarda değil; avuçlarımızın içine sessizce bırakılan bir "kurtuluş" ihtimalinde gizlidir. John Steinbeck’in İnci’si, sadece yoksul bir dalgıcın hikayesi değil; varoluşun o ince ve kanayan damarına atılmış kör bir neşterdir. Sayfaları çevirdikçe bir ailenin kurtuluş umudunun, usul usul bir zehre dönüşmesine tanıklık edersiniz.
Kitabı bitirdiğimde boğazıma oturan o ağır yumru, haksızlığa uğramış bir adamın acısından çok daha fazlasıydı. O yumru, insanın zaaflarıyla yüzleşmesinin yarattığı o kaçınılmaz çürümenin tortusuydu. Bizler, bizi kurtaracağını sandığımız şeylerin kölesi olmaya ne kadar da teşneyiz... Steinbeck, o küçücük, parlak ve kusursuz incinin içine koskoca bir insanlık dramını sığdırıyor. Masumiyetin kırılganlığı, bir gecede yerini nasıl amansız bir paranoyaya ve vahşete bırakır? Karakterleri yargılamak imkansız; çünkü o incinin hastalıklı parıltısında yansıyan sadece onların yoksulluğu değil, hepimizin içindeki o doymak bilmez, karanlık boşluk.
"İnsan doğası böyledir; hiçbir zaman elindekiyle yetinmez, bir şey verdiniz mi hep daha fazlasını ister. Ve bu özellik, insanın en büyük erdemlerinden biri sayıldığı gibi, en büyük felaketlerinin de sebebidir."
Bu eser, aslında hepimizin hayatında bir yerlerde beklediği o "büyük mucizenin" karanlık bir anatomisi. İncinin her bir sedef katmanı, toplumsal eşitsizliğin, ikiyüzlülüğün ve insanın insana duyduğu sevgisizliğin altını çizen bir aynaya dönüşüyor. Kitabın son sayfalarına doğru adımlar ağırlaşıyor, kelimeler adeta üzerinize çöküyor. O saf, dokunulmamış umudun yavaş yavaş bir saplantıya dönüşmesini, en derin şefkatin yerini sağır edici bir sessizliğe ve tükenmişliğe bırakmasını izlemek, okurun ruhunda derin bir yarık açıyor. Karakterler deniz kıyısında yürürken ve o ağır yük omuzlarına binmişken, aslında sizin de tüm o ütopik, parıltılı hayalleriniz sulara gömülüyor.
Bu kitaptan çıkarılması gereken en önemli ders şu;
Bizi asıl felakete sürükleyen şey, çoğu zaman karanlığın ta kendisi değil; o karanlığın içinden çıkıp gelen, gözümüzü kör eden ve bize cenneti vaat eden sahte bir ışıktır. Hayatta bizi kurtaracağını, tüm yoksulluğumuzu ve yaralarımızı sileceğini sandığımız o "büyük fırsatlar", bedel olarak elimizde kalan son yudum masumiyeti de söküp alır. İnsan ruhunun en büyük trajedisi, sahip olduğu huzurun kıymetini ancak onu ihtiras uğruna kurban ettikten sonra anlayabilmesidir. Eğer kendi içinizdeki o sessiz, sinsi zaaflarla yüzleşmeye cesaretiniz varsa bu incecik ama tonlarca ağırlıktaki eseri okuyun. Fakat bilin ki son sayfayı kapattığınızda, hayata dair duyduğunuz o saf inançtan geriye sadece ağır bir tebessüm kalacak.