Moby Dick'i okurken beni en çok zorlayan şey, romanın sürekli olarak hikâyenin akışını kesen balina ve balinacılık üzerine uzun açıklamalara sapması oldu. Melville zaman zaman bir romancıdan çok bir doğa tarihçisi gibi davranıyor. Balina türleri, avcılık yöntemleri, gemicilik detayları ve dönemin denizcilik kültürü üzerine sayfalarca süren bölümler var. Bu bölümler bazen o kadar uzuyor ki insan ana hikâyenin ne olduğunu unutmaya başlıyor.
İlk bakışta bu kısımların atlanabileceği düşünülebilir. Ancak ilginç olan şu ki, Melville bu teknik bilgilerin arasına insan doğasına dair gözlemlerini de yerleştiriyor. Bir bölüm boyunca balinaların anatomisinden söz ederken son birkaç sayfada insanın kibri, bilgiye ulaşma çabası ya da evrendeki yerinin belirsizliği üzerine düşündürücü tespitler yapabiliyor. Bu yüzden bu bölümler romanın ritmini bozsa da tamamen gereksiz olduklarını söylemek zor.
Romanın asıl gücü ise benim için Kaptan Ahab karakterinde yatıyor. Ahab yalnızca intikam peşindeki bir kaptan değil; takıntının insanı nasıl ele geçirebileceğinin neredeyse uç bir örneği. Moby Dick'in kopardığı bacağının intikamını almak için tüm hayatını tek bir amaca indirgemiş durumda. Gemi, mürettebat, güvenlik, mantık ve hatta kendi yaşamı onun için ikinci planda kalıyor.
Burada ilginç olan nokta, Ahab'ın yalnızca bir balinayı kovalamıyor oluşu. Balina zamanla gerçek bir hayvandan çok daha fazlasına dönüşüyor. Ahab'ın gözünde Moby Dick, dünyanın adaletsizliğinin, acının ve kaderin sembolü haline geliyor. Bu yüzden onun savaşı bir hayvanla değil, varoluşun kendisiyle yapılmış bir hesaplaşma gibi görünüyor.
Ahab üzerine düşünürken aklıma şu soru geldi: Eğer bu intikam arzusu olmasaydı Ahab'ın hayatında ne kalırdı? Belki de onu ayakta tutan şey gerçekten de nefretidir. İnsanların çoğu hayatlarını aileleri, işleri, dostlukları veya hayalleri etrafında kurarken Ahab bütün kimliğini tek bir hedef üzerine inşa etmiş görünür. Bu açıdan bakıldığında Moby Dick, bir intikam hikâyesinden çok, insanın kendisini tüketen bir fikre dönüşmesinin hikâyesidir.
Romanın sonunda insan, balinanın mı yoksa Ahab'ın mı daha korkutucu olduğundan emin olamıyor. Çünkü Moby Dick doğanın bir parçası olarak hareket ederken, Ahab kendi iradesiyle kendini felakete sürüklüyor. Belki de Melville'in anlatmak istediği şeylerden biri budur: Doğa ne kadar büyük ve vahşi olursa olsun, insanın kendi saplantıları bazen ondan daha yıkıcı olabilir.
Bu nedenle Moby Dick'i bir balina avı romanı olarak görmek eksik kalır. Romanın merkezinde aslında insanın anlam arayışı, takıntıları ve kendi yarattığı amaçlara nasıl teslim olabildiği vardır. Balina yalnızca görünen hedeftir; asıl konu insan zihninin derinlikleridir.
·
51 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.