Deli Gömleklerinizi Kuşanın, Zamanın Dışına Çıkıyoruz1000Kitap
SPOİLER OLDUKÇA FAZLA !!!!!!
Nereden başlayacağımı pek bilmiyorum açıkçası. Bu sene kitap incelemesi yazmayacağımı söylemiştim kendime ama galiba en çok inceleme yazdığım yıllardan biri oldu. Yıldız Gezgini de hakkında birkaç şey söylemeden geçemeyeceğim kitaplardan biri.
Öncelikle kitabın diliyle başlamak istiyorum. Çünkü kitaba başlamadan önce okuduğum yorumların büyük kısmında dilinin ağır olduğu, bazı bölümlerin zor ilerlediği yazıyordu. Açıkçası ben aynı şeyi hissetmedim. Tam tersine, Jack London'ın kalemine hayran kaldım. Evet, kitap ölümden, bilinçten, geçmiş yaşamlardan ve insan ruhundan bahsediyor; yani oldukça büyük konuların peşine düşüyor. Ama bunu yaparken hiçbir zaman okuru yormuyor. Bir bölümde San Quentin'in karanlık hücresindesiniz, birkaç sayfa sonra çölün ortasında susuzluktan kırılan küçük Jesse'nin peşinden gidiyorsunuz, ardından kendinizi Kore saraylarında buluyorsunuz. Kitap sürekli yer ve zaman değiştiriyor ama buna rağmen akıcılığından hiçbir şey kaybetmiyor. Kitabımız ,Darrell Standing adında bir profesör var,onun San Quentin Hapishanesi'nde idamını beklediği günlerde başlıyor. Ama açıkçası Darrell ilk başta çok sevdiğim bir karakter olmadı. Oldukça gururlu, inatçı ve başına buyruk biri. Zaten hapishane yönetimiyle sürekli çatışmasının sebebi de biraz bu. Özellikle gardiyanlarla yaşadığı gerilim daha ilk sayfalardan hissediliyor.Sonra işler giderek sertleşiyor. Darrell'a uygulanan deli gömleği cezası kitabın yönünü tamamen değiştiriyor. Başlarda bunun sadece bir hapishane hikâyesi olacağını düşünmüştüm. Hatta Jack London'ın daha çok sistem eleştirisi yaptığı bir roman okuyacağımı sanıyordum. Sistem eleştirisi elbette var; San Quentin oldukça karanlık ve acımasız bir yer olarak çiziliyor. Deli gömleği sahneleri ise kitabın en vurucu yerlerinden bazıları. London öyle güçlü yazmış ki Darrell'ın göğsünün sıkışmasını, nefes alamayışını ve çaresizliğini siz de hissediyorsunuz. Ama kitap ilerledikçe fark ettim ki London'ın asıl ilgilendiği şey hapishanenin kendisinden çok Darrell'ın zihni.
Çünkü Darrell'ın bedeni hücrede kaldıkça zihni özgürleşmeye başlıyor.
Kitabın beni tamamen içine çektiği yer de tam olarak burasıydı. Darrell'ın "küçük ölüm" dediği deneyimlerle birlikte roman bir anda yön değiştiriyor. Hücrenin duvarları ortadan kalkıyor ve kendimizi başka hayatların içinde buluyorsunuz. Bir anda küçük Jesse oluyoruz, sonra bir denizci, sonra bir şövalye... İlk başlarda bunun bir sanrı mı yoksa gerçekten geçmiş yaşamlar mı olduğunu düşünüyordum ama bir süre sonra bunun pek de önemli olmadığını fark ettim. Çünkü Jack London'ın derdi bana kalırsa geçmiş yaşamların varlığını kanıtlamak değil. Onun derdi Darrell'ın bu yolculuklar sırasında nasıl değiştiğini göstermek.
Ve gerçekten değişiyor.
Kitabın başındaki öfkeli, inatçı ve sürekli mücadele eden adam, sayfalar ilerledikçe bambaşka birine dönüşüyor. Farklı hayatlarda dolaştıkça insanın değişmeyen yanlarını görmeye başlıyor. Çağlar değişiyor, kıyafetler değişiyor, devletler yıkılıyor ama insanın korkuları, tutkuları, kıskançlıkları ve hırsları aynı kalıyor.
Bu noktada kitabın bana sürekli True Detective'in 1. sezonunu hatırlattığını söylemeden geçemeyeceğim. Özellikle Rust Cohle karakterini. Darrell'ın hücrede oturup zaman, ölüm ve insan doğası üzerine düşündüğü bölümlerde aklıma sürekli Rust'ın o uzun monologları geldi. Hatta Darrell'ın geçmiş yaşamlar boyunca insanlığın aynı döngüleri tekrar tekrar yaşadığını fark ettiği yerlerde, Rust’ın 1. sezon 5. bölümde o bira kutusunu bükerek söylediği o meşhur (Zaman düz bir çemberdir) sözünü hatırladım. İkisi de insan doğasına oldukça karamsar yerlerden bakıyor gibi görünse de aralarında önemli bir fark var. Rust giderek karanlığın içine çekilirken Darrell sanki özgürlüğe yaklaşıyor.Lost'u sevenlerin de kitapta tanıdık bir his bulacağını düşünüyorum. Özellikle 4. sezonun 5. bölümü olan o kült "The Constant" bölümünde Desmond'ın zaman sıçramalarını izlerken hissettiğim duyguyu, Darrell'ın geçmiş yaşamlarında dolaştığı bölümlerde yeniden yaşadım. Hücredeki bedeni başka bir yerde acıyla sarsılırken zihninin aniden bambaşka zamanlarda uyanması, bana sık sık Lost'un o en iyi bölümündeki uyanış sahnelerini hatırlattı.
Kitaptaki en sevdiğim bölümlerden biri de Jesse'nin çöl hikâyesiydi. O bölümlerdeki atmosfer gerçekten inanılmazdı. Batan güneş, yaklaşan tehlike hissi, susuzluk ve o sonsuz yalnızlık... Hatta kitabı bitirdikten sonra dönüp baktığımda Jack London'ın burada çok güzel bir edebi teknik kullandığını fark ettim.Edebiyatta "patetik yanılgı"denilen bu yöntemle Jesse'nin içindeki korku ve tekinsizlik hissi doğaya da yansıyor. Hani o sayfalarda geçen, "Uğursuz olan bir tek batan güneşin ışığı değildi, çevredeki her şey bana uğursuz görünüyordu; manzara..." cümlesindeki gibi; uğursuz olan sadece güneş ya da çöl değil; karakterin ruh hali bütün manzarayı kaplıyor. Bu yüzden o bölümleri okurken yalnızca bir çöl görmüyorsunuz, aynı zamanda Jesse'nin iç dünyasını da hissediyorsunuz.Bir başka dikkatimi çeken nokta ise Darrell'ın anatomi üzerine anlattıklarıydı. Sonuçta kendisi bir profesör ve insan bedenini çok iyi tanıyor. Özellikle kitabın 264. sayfasında, deli gömleğinin içinde adım adım o "ölüm anatomisini" anlattığı kısımlar muazzamdı. Kemikleri, kasları, sinirleri anlatırken bir noktadan sonra mesele yalnızca beden olmaktan çıkıyor. İnsan bedenini bu kadar iyi tanıyan bir adamın sonunda bedenin ötesinde bir şeyler aramaya başlaması oldukça ilginçti. Belki de kitabın en sevdiğim taraflarından biri buydu. London bazen tek bir paragrafta hem bilime hem de felsefeye dokunabiliyor.
Ve Om Hanım...
Açıkçası kitabın sonlarına doğru en çok etkilendiğim bölümlerden biri de buydu. Çünkü Om Hanım sıradan bir aşk karakteri gibi yazılmamış. Darrell'ın ona duyduğu hayranlık yalnızca romantik bir ilgi gibi gelmedi bana. Sanki onun şahsında güzelliği, zarafeti ve sarsılmaz bir iradeyi görüyor. Kitabın büyük kısmı karanlık hücrelerde, işkence sahnelerinde ve insanın en kötü yanlarıyla geçerken Om Hanım bölümleri adeta başka bir dünyanın kapısını açıyor. Jack London'ın onu anlatırken kullandığı dil de dikkatimi çekti. Sanki bir karakteri değil, zihninde kusursuzlaşmış bir hatırayı anlatıyor.
Belki de bu yüzden Darrell'ın neden kendisine "Yıldız Gezgini" dediğini kitabın sonlarına doğru daha iyi anladım. Başlarda kulağa sadece şiirsel gelen bu isim zamanla anlam kazanmaya başlıyor. Çünkü Darrell artık kendisini hücredeki bedeniyle tanımlamıyor. Gardiyanlar bedenini kapatabiliyor, ona işkence edebiliyor, hatta onu ölüme gönderebiliyorlar. Ama zihninin dolaştığı yerlere ulaşamıyorlar. O artık San Quentin'in karanlık hücresindeki bir mahkûmdan çok daha fazı hâline geliyor.
Sanırım Yıldız Gezgini'ni sevmemin asıl sebebi de bu. Jack London bana yalnızca bir hikâye anlatmadı. Bir mahkûmun dönüşümünü, insan zihninin sınırlarını, ölüm korkusunu, aşkı, özgürlüğü ve insan doğasını aynı romanın içine sığdırdı. Üstelik bunu yaparken bir an bile sıkıcı olmadı.
Aslında Yıldız Gezgini bana bir hapishane hikâyesinden çok, hepimizin içinde yaşadığı o toplumsal hapishaneyi anlattı ,etrafıma baktığımda şunu görüyorum: Sistem, toplum, kurallar... Hepsi bizi ehlileştirmek, tek bir kalıba sokmak için ruhumuza görünmez "deli gömlekleri" giydiriyor. Ama insan zihniniz öyle muazzam bir direniş alanı ki, bedenimiz nereye kapatılırsa kapatılsın özgürleşmenin bir yolunu buluyor. Kitabın bana öğrettiği en büyük şey şu oldu: Hayatta deliler gibi peşinden koştuğumuz o unvanlar, statüler, başarı illüzyonları ve hatta bizi kovalayan zaman bile aslında koca birer yalan. İnsanı asıl hapseden şey dört duvar değil; kendi hırsları, öfkesi ve ne istediğini bir türlü bilemeyişi. London bize, çağlar değişse de insanın çiğ doğasının hiç değişmediğini söylerken, asıl özgürlüğün sadece "anda kalabilmenin" o saf hafifliğinde saklı olduğunu fısıldıyor.
Çünkü toplum bedeninize ne kadar dar bir deli gömleği biçerse biçsin; ne istediğini bilen bir zihin için hiçbir duvar zindan olamaz
Bu kısma kadar geldiyseniz bir kamu spotu vermek istiyorum :) Lütfen True Detective'i birinci sezonda bırakın ve diğer sezonları hiç açmayın; bırakın dizi zihninizde hep o zirvede kalsın. Ve ne yaparsanız yapın, Lost'un o meşhur final bölümünü asla izlemeyin.
··
217 Gösterim
2 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
İnceleme gibi inceleme 👏👏
Okuduğum âna döndürdünüz hocam.
Jack london'un hiçbir kitabında üslubu ağır değil, yorumlayanlar belki de zihinsel hareketlilikte ki o geçişleri yorucu bulmuş olabilir ama o kadar güzel mesajların olduğu (bunu çok derinden ifade etmişsiniz) harikaydı.
Şöyle bir yorum getirmek isterim hocam yazdıklarınıza, evet deli gömleğine sarılı değiliz, ama mecburiyetlerimiz birer deli gömleği..
Hepimiz kendi içimizde bir mahzendeyiz..
"Ne yapacağım?" çaresizliğini yaşayanlar bu eseri okumalı..
O zaman üç karanligin (denizin karanlığı, göğün karanlığı, balığın karanlığı) içindeki Yunus gibi gücün ne olduğunu anlayacaklardır..
Son olarak zihinlere ket vurulamaz diyorum.
Samimiyetinize sarılıyorum.
Kaleminize sağlık 👏🤌
Çok teşekkür ediyorum okuması çok keyifli bir kitaptı sizin yorumunuz da öyle 🌸🙃
Yüreğine, zihnine, kalemine sağlık…okuyanı kendi içine doğru çeken, insanın ruhuna dokunan bir metin olmuş. Satır aralarında insanın görünmeyen tarafını da anlatmışsın. . Anlatımındaki derinlik, sakin ama sarsıcı bir ton olmuş… Böyle incelemeler insanın karşısına her zaman çıkmıyor. Okurken 4 yıl önceki duygulanımları tekrar yaşadım. tekrardan kalemine sağlık 💐