Bir Çocuğun Kalemiyle İnsanlığın Yüzüne Çarpan Tokat1000Kitap
Bazı kitaplar vardır, okursun ve bitirirsin. Bazıları ise biter ama içinden çıkamazsın. Anne Frank’in Hatıra Defteri benim için tam olarak böyle bir kitap oldu. Kitabı kapattığımda elimde sadece bir günlük yoktu; yarım kalmış bir çocukluk, susturulmuş bir ses, büyümesine izin verilmemiş bir kız çocuğu ve insanlığın en karanlık tarafıyla yüzleşmiş bir kalp vardı.
Anne Frank’i okumak, sadece savaş döneminde saklanan Yahudi bir kızın yaşadıklarını öğrenmek değil. Onun odasına, korkularına, hayallerine, öfkelerine, kıskançlıklarına, umutlarına ve çocukça inatlarına misafir olmak demek. Bu yüzden kitap beni çok sarstı. Çünkü Anne bir tarih figürü gibi değil, kanlı canlı bir insan gibi duruyor karşında. Bazen çok zeki, bazen kırılgan, bazen öfkeli, bazen umut dolu, bazen de sadece anlaşılmak isteyen küçücük bir kız.
Bu kitabı okurken beni en çok etkileyen şey, Anne’in yaşına rağmen dünyayı anlama biçimi oldu. O küçücük saklanma yerinde, ölüm korkusunun gölgesinde bile kendini, insanları, ailesini, hayatı ve geleceği düşünmeye devam ediyor. Dışarıda savaş var, nefret var, yakalanma ihtimali var; ama Anne’in içinde hâlâ yazma isteği var. Hâlâ güzel şeylere inanma çabası var. Hâlâ bir gün özgürce yaşayacağına dair inancı var. İşte insanı en çok burası yıkıyor.
Anne beni ağlattı. Bunu süslü bir cümle olsun diye söylemiyorum. Gerçekten bazı sayfalarda durup nefes almak zorunda kaldım. Çünkü onun yazdıkları sadece acıklı olduğu için değil, çok gerçek olduğu için can yakıyor. Günlüğünde büyük laflar etmeye çalışan biri yok. Kendini kahraman gibi göstermeye çalışan biri yok. Anne bazen annesine kızıyor, bazen babasına sığınıyor, bazen kendini yalnız hissediyor, bazen âşık oluyor, bazen haksızlığa uğradığını düşünüyor. Yani aslında büyüyor. Biz onun büyümesini satır satır izliyoruz. Ama en acısı şu: Biz onun büyüyemeyeceğini bilerek okuyoruz.
Ben bu kitabı okurken bir baba olarak da çok etkilendim. Bir hafta önce kızım olacağını öğrendim. Belki bu yüzden Anne’in günlüğü bana normalde etkileyeceğinden çok daha fazla dokundu. Okurken ister istemez kendi kızımı düşündüm. Gözümün önünde büyüyen kızımızı canlandırdım. Onun da bir gün odasında kendi düşüncelerini yazdığını, hayaller kurduğunu, bize kızdığını, sonra yine gelip sarıldığını, dünyayı anlamaya çalıştığını düşündüm. Bir kız çocuğunun iç dünyasının ne kadar derin, ne kadar hassas ve ne kadar değerli olduğunu Anne sayesinde daha ağır hissettim.
Anne’in babası olsaydım ne hissederdim diye düşündüm. Onu korumaya çalışmak ama dünyadaki kötülüğe engel olamamak nasıl bir çaresizliktir? Bir çocuğun sadece yaşamak, okumak, yazmak, âşık olmak, büyümek istemesi nasıl olur da birileri için suç haline gelir? Kitap boyunca insanın boğazına en çok bu düğümleniyor. Çünkü Anne’in istediği şey çok basit: Yaşamak. Sadece yaşamak. Kendi olmak. Genç bir kız olarak dünyaya karışmak. Ama savaş, nefret ve insanlığın körlüğü onun elinden bunu alıyor.
Bence bu kitabın gücü, sadece anlattığı tarihi gerçeklikten gelmiyor. Elbette Nazi zulmünü, Yahudilere yapılan insanlık dışı muameleyi, saklanmak zorunda kalan insanların psikolojisini gösteriyor. Ama kitabı unutulmaz yapan şey Anne’in sesi. Çünkü Anne yazarken edebiyat yapayım diye yazmıyor; kendini kurtarmak için yazıyor. İçini döküyor, konuşacak kimse bulamadığı yerde defteriyle konuşuyor. “Kitty” onun için sadece bir defter değil, belki de hayatta kalma biçimi. İnsan bazen konuşamaz, anlatamaz, anlaşılmaz; Anne de yazıya tutunuyor.
Ve şunu çok net hissettim: Anne Frank yaşasaydı harika bir edebiyatçı olurdu. Bunu romantik bir acıma duygusuyla söylemiyorum. Gerçekten kaleminde olağanüstü bir gözlem gücü var. İnsanları çok iyi analiz ediyor. Kendi iç çatışmalarını saklamıyor. Yaşadığı ortamı, baskıyı, korkuyu, sıkışmışlığı anlatırken bile dili canlı kalıyor. Bir çocuğun günlüğü deyip geçilecek bir metin değil bu. Anne’in yazdıklarında ileride çok güçlü bir yazar olacak bir insanın izleri var. Belki romanlar yazacaktı, belki denemeler yazacaktı, belki dünyayı bambaşka cümlelerle anlatacaktı. Ama onun kalemi de hayatı gibi yarım bırakıldı.
Kitapta beni etkileyen bir diğer şey de Anne’in kusursuz biri olmaması. Zaten onu gerçek yapan da bu. Anne bazen hırçın, bazen bencil, bazen çok sert, bazen de kendini herkesten farklı gören bir genç kız gibi davranıyor. Ama bu kötü bir şey değil. Tam tersine, onu daha çok sevdiriyor. Çünkü o bir melek olarak yazılmamış; o gerçekten yaşamış bir çocuk. Ergenliğin karmaşası, aileyle çatışma, anlaşılmama hissi, yalnızlık, umut, ilk duygusal yakınlıklar… Bunların hepsi var. Savaşın ortasında bile insanın insan olmaya devam ettiğini gösteriyor bu günlük.
Zaten kitabın en acı tarafı da burada. Anne Frank sadece “savaş kurbanı” değil. O aynı zamanda şakaları olan, hayalleri olan, kırgınlıkları olan, yazma tutkusu olan, sevilmek isteyen, geleceğini merak eden bir kız. Sayfalarda ilerledikçe onu bir isim olmaktan çıkarıp tanıdığın biri haline getiriyorsun. Sonra kitabın sonuna yaklaştıkça içini kötü bir his kaplıyor. Çünkü sen onun ne yaşayacağını biliyorsun. O bilmiyor. O hâlâ umut ediyor. Ve okur olarak bu umut insanın kalbini paramparça ediyor.
Ben bu kitabı okurken sık sık şunu düşündüm: Bir çocuğun günlüğü nasıl olur da bu kadar büyük bir insanlık belgesine dönüşür? Cevabı belki de çok basit. Çünkü en büyük kötülükler, en masum hayatların içinden anlatıldığında gerçek yüzünü gösteriyor. Tarih kitaplarında sayılar, tarihler, olaylar var. Ama Anne Frank’in günlüğünde bir çocuğun kalbi var. Bir milyon insan dediğinde insan bazen büyüklüğü kavrayamıyor; ama Anne’i okuyunca bir kişinin bile ne kadar büyük bir dünya olduğunu anlıyorsun.
Bu kitap bana sadece geçmişi düşündürmedi. Bugünü de düşündürdü. İnsanların kimlikleri, inançları, kökenleri yüzünden hedef haline getirilmesinin ne kadar korkunç bir şey olduğunu bir kez daha gösterdi. Nefretin önce kelimelerle başladığını, sonra kurallara, sonra duvarlara, sonra trenlere, sonra mezarlara dönüştüğünü hatırlattı. Bir toplumun insanlığını kaybetmesi bir anda olmuyor. Küçük küçük susmalarla, görmezden gelmelerle, alışmalarla oluyor.
Anne Frank’in Hatıra Defteri bu yüzden sadece okunacak bir kitap değil, insanın içinde taşıması gereken bir tanıklık. Ben bu kitabı bitirdiğimde Anne’e karşı garip bir yakınlık hissettim. Sanki hiç tanımadığım ama kaybına gerçekten üzüldüğüm biri oldu. Onun yaşayamadığı yılları düşündüm. Göremediği dünyayı, yazamadığı kitapları, kuramadığı hayatı, belki sahip olacağı çocukları, belki yaşlanınca anlatacağı anıları düşündüm. Ve içim burkuldu.
Bir de kendi kızımı düşündüm. Daha doğmadan insanın kalbinde nasıl yer açtığını düşündüm. Anne’i okurken kızımın geleceğine dair kurduğum hayaller daha da kıymetli geldi. Onun güvende büyümesini, korkmadan konuşmasını, istediği gibi yazmasını, sevmesini, kızmasını, hayal kurmasını istedim. Anne’in elinden alınan her şey, benim kızım için daha da değerli hale geldi.
Bu kitabı herkese tavsiye ederim ama kolay bir kitap olduğunu söyleyemem. Dili ağır olduğu için değil; taşıdığı duygu ağır olduğu için. İnsan bazı kitaplarda bilgi edinir, bazı kitaplarda utanır, bazı kitaplarda büyür. Anne Frank’in Hatıra Defteri bende bunların hepsini yaptı. Hem ağlattı, hem düşündürdü, hem de bir çocuğun sesinin yıllar sonra bile dünyayı nasıl sarsabileceğini gösterdi.
Anne Frank yaşamadı belki, ama sesi yaşıyor. Onun yazdığı satırlar, onu susturmak isteyen herkesten daha uzun ömürlü oldu. Bu da edebiyatın ve insan ruhunun en büyük zaferlerinden biri bence.
Benim için Anne Frank’in Hatıra Defteri sadece bir günlük değil. Bir kız çocuğunun yarım kalmış hayatı, bir babanın kalbine dokunan büyük bir acı, insanlığın unutmaması gereken bir utanç ve yaşasaydı çok büyük bir yazar olabilecek bir çocuğun dünyaya bıraktığı son derece değerli bir miras.
Kitabı bitirdiğimde aklımda tek bir duygu kaldı: Keşke büyüyebilseydi.
·
49 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.