13 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Romanın merkezindeki o efsanevi karakter, Selim Işık, tamamen kurgusal değildir. Oğuz Atay, kendisine yöneltilen "Selim Işık kimdir?" sorusuna şu iç burkan yanıtı vermiştir:
"İntihar eden bir arkadaşım var, Ural... Belki ben varım. Adlarını yazmanın sakıncalı olacağı birkaç arkadaşım var."
Atay, romandaki o derin yalnızlığı ve yabancılaşmayı, intihar ederek hayatına son veren yakın arkadaşı Ural Mümtaz'ın anısı ile kendi iç dünyasını harmanlayarak yaratmıştır.
Romanda ansiklopedi maddeleri, şiirler, tiyatro metinleri, mektuplar, parodiler ve bilinç akışı gibi çok farklı anlatım teknikleri bir arada kullanılır. Bu yönüyle Türk edebiyatının ilk postmodern romanlarından biri sayılır. Ayrıca kitapta William Shakespeare, Fyodor Dostoyevski ve James Joyce gibi birçok yazara göndermeler bulunur. Bu nedenle roman, her yeniden okumada farklı ayrıntılar keşfedilebilen eserlerden biridir.
“Işık”, Selim’in çevresine yol gösteren ama kendisi karanlıkta kalan bir karakter oluşuna gönderme olarak yorumlanır. Atay bunu açıkça doğrulamamış olsa da edebiyat araştırmacıları arasında yaygın bir değerlendirmedir. Ayrıca kitabın başında Selim Işık merkezde gibi görünür; ilerledikçe asıl dönüşümü yaşayan kişinin Turgut Özben olduğu anlaşılır.
Turgut Özben'in zihninde yarattığı ve ona "Efendimiz" diye hitap eden sadık dostu Olric'in isminin nereden geldiği kesin olarak açıklanmasa da, edebiyat tarihçileri bunun Shakespeare'in Hamlet oyunundaki mezarcı sahnesinde geçen sadık soytarı Yorick ile Atay'ın intihar eden arkadaşı Ural (Uric) isimlerinin bir harmanlaması olduğunu düşünürler.
Kitabın teknik anlamda en çılgın kısmı, içindeki upuzun bir bölümün tek bir noktalama işareti bile kullanılmadan yazılmış olmasıdır. Yaklaşık 76 sayfa boyunca ne bir nokta, ne bir virgül ne de bir soru işareti vardır. Atay, kahramanın zihnindeki o kesintisiz, karmaşık ve durdurulamaz düşünce akışını okuyucuya birebir hissettirmek için bilinç akışı tekniğini bu uç noktaya taşımıştır.
Reklam
Tutunamayanlar, Oğuz Atay’ın ilk romanıdır ve Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biri kabul edilir. Roman 1971-1972 yıllarında yayınlanmış, 1970 TRT Roman Ödülü’nü kazanmıştır. Eser, modern ve postmodern anlatım tekniklerini Türk edebiyatına taşıyan öncü romanlardan biri olarak görülür.
Romanın içinde, kurgusal karakterler için hazırlanmış kurgusal bir ansiklopedi bölümü yer alır ("Tutunamayanlar Ansiklopedisi"). Atay, hayata tutunmayı beceremeyen, modern dünyanın çarklarına ayak uyduramayan insan tipini ironik bir şekilde bilimsel bir türmüş gibi bu ansiklopedide maddeler halinde açıklar.