Kırmızı Pazartesi 
Gabriel Garcia Marquez
Gabriel García Márquez’in Büyülü Gerçekçilik akımının dışına taşan, gazetecilik geçmişinden beslenen ve adeta bir adli tıp raporu titizliğiyle kaleme aldığı Kırmızı Pazartesi , edebiyat tarihinin en sıra dışı kurgularından birine sahiptir. Kitap, geleneksel polisiye romanların aksine, daha ilk cümlesinde bize maktulü, katilleri ve cinayetin işleneceğini söyleyerek tüm gizemi ortadan kaldırır. "Santiago Nasar, öldürüleceği gün, piskoposun geleceği gemiyi beklemek için sabah saat 05.30'da kalkmıştı" ifadesiyle başlayan roman, okuyucuya "Katil kim?" sorusunu değil, "Herkesin bildiği bu cinayet neden engellenmedi?" sorusunu sordurur. Tarafsız bir gözle incelendiğinde bu eser, bir cinayetin anatomisinden ziyade, kolektif suçluluk psikolojisinin, toplumsal ahlak ikilemlerinin ve kader algısının derin bir analizidir. Romanın merkezindeki olay örgüsü oldukça trajik ve absürttür. Zengin ve gizemli bir yabancı olan Bayardo San Román, kasabaya gelir ve güzelliğiyle bilinen Angela Vicario ile görkemli bir düğünle evlenir. Ancak düğün gecesi, Angela’nın bakire olmadığı ortaya çıkar. Toplumsal namus baskısını üzerinde hisseden Bayardo, kadını aynı gece ailesinin evine geri bırakır. Angela’nın ikiz kardeşleri Pedro ve Pablo Vicario, kız kardeşlerine bu "lekeyi" süren kişinin kim olduğunu sorduklarında, Angela neredeyse rastgele bir şekilde kasabanın varlıklı, genç ve çekici sakini Santiago Nasar’ın adını verir. Bu noktadan itibaren ikizler için namusu temizlemek kaçınılmaz bir görev haline gelir. Ancak kardeşler bu cinayeti işlemek konusunda aslında isteksizdir. Cinayet planlarını kasabadaki hemen hemen herkese kasaplara, polise, rahibe ve sıradan insanlaraaçıkça ilan ederler. Buradaki amaçları, birilerinin kendilerini durdurması ve bu sayede hem namus görevlerini yerine getirmiş görünmek hem de katil olmaktan kurtulmaktır. Fakat bürokrasi, kişisel çıkarlar, batıl inançlar ve "beni ilgilenmez" vurdumduymazlığı bir araya gelerek bir eylemsizlik sarmalı yaratır ve Santiago Nasar kaçınılmaz sona doğru sürüklenir.
Márquez’in bu kısa romanda bireysel irade ile toplumsal determinizm (her olayın ahlaki ya da fiziksel nedenlere bağlı olması) arasındaki çatışmayı işlediğini görürüz. Kasaba halkı, cinayeti durdurmak için kılını kıpırdatmazken suçu "kaderin kaçınılmazlığına" yıkarak vicdanını rahatlatır. Herkes bir başkasının müdahale edeceğini varsayar. Belediye başkanı ikizlerin bıçaklarını ellerinden alıp onları evlerine göndermekle yetinir, rahip piskoposun gelişiyle o kadar meşguldür ki durumu önemsemez, Santiago’nun arkadaşları ise ona haberi ulaştırmakta geç kalır. Bu durum, modern psikolojide "seyirci kalma etkisi" (bystander effect) olarak bilinen toplumsal felaketi simgeler. Bütün bir kasaba, sessizliği ve eylemsizliğiyle katiller kadar suçlu hale gelir. İkiz kardeşler dahi toplumsal rollerinin esiridir; ataerkil namus kodları onları hiç istemedikleri bir vahşete zorlar. Roman, namus kavramının insan hayatından daha kutsal sayıldığı bir toplumda, ahlakın nasıl şekilsel ve içi boş bir kabuğa dönüştüğünü tarafsızca gözler önüne serer.
Márquez'in anlatım tekniği de bu analizin ayrılmaz bir parçasıdır. Olaydan yıllar sonra kasabaya dönen bir anlatıcının gözünden, tıpkı bir soruşturma dosyası gibi röportajlar ve anılar aracılığıyla hikaye geriye dönük olarak inşa edilir. Zaman doğrusal akmaz; sürekli ileri ve geri sıçramalarla aynı pazartesi sabahı farklı insanların perspektifinden tekrar tekrar yaşanır. Yazar, Santiago Nasar’ın gerçekten suçlu olup olmadığını hiçbir zaman kesin olarak açıklamaz. Okuyucu, Angela’nın yalan söylemiş olma ihtimali ile Santiago’nun masumiyeti arasında bırakılır. Bu belirsizlik, adaletin ve hakikatin ne kadar kaygan bir zeminde durduğunu gösterir. Kırmızı Pazartesi, nihayetinde sadece bir adamın bıçaklanarak öldürülmesinin hikayesi değildir; geleneklerin, duyarsızlığın ve kolektif ikiyüzlülüğün bir insanı el birliğiyle nasıl kurban ettiğinin evrensel ve sarsıcı bir portresidir.
·
29 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.