Bazı kitaplar okunur, bazıları ise insanın içine yerleşir. İçimizdeki Şeytan benim için ikinci türden bir eser oldu. Sayfalar ilerledikçe yalnızca Ömer’i, Macide’yi ya da onların hikâyesini okumadım; insanın kendi içindeki çatışmaları, korkuları ve kaçışlarını da gördüm. Hatta zaman zaman kitabın satırlarında kendime rastladım.
Sabahattin Ali’nin kalemi her zamanki gibi sade ama bir o kadar da derin. İlk bakışta bir aşk hikâyesi anlatıyormuş gibi görünse de romanın özü çok daha farklı bir yerde duruyor. Bu eser, insanın hayatındaki başarısızlıkların, yanlış kararların ve eksik kalan cesaretinin hesabını kimin vereceğini sorguluyor.
Ömer karakteri beni en çok düşündüren karakterlerden biri oldu. Çünkü onun hataları büyük kötülüklerden değil, küçük korkulardan doğuyor. Kararsızlığı, sorumluluk almaktan kaçışı ve sürekli bir suçlu arayışı aslında birçok insanın zaman zaman düştüğü bir çıkmazı temsil ediyor. Roman boyunca Ömer’in dilinden düşmeyen “içimizdeki şeytan” kavramı, aslında insanın kendi iradesizliğinden başka bir şey değil. Sabahattin Ali burada çok çarpıcı bir gerçekle yüzleştiriyor bizi: Bazen hayatımızdaki en büyük engel dış dünyada değil, kendi içimizde sakladığımız korkular oluyor.
Macide ise romanın en sevdiğim karakteriydi. Saflığıyla, iyi niyetiyle ve sevgisiyle hikâyenin vicdanını temsil ediyor. Onun yaşadığı hayal kırıklıkları yalnızca bir kadının kırılan umutları değil, aynı zamanda güvenin ve sevginin sınandığı anlar olarak da okunabilir.
Romanın en etkileyici taraflarından biri de dönemin aydın çevrelerine yönelttiği eleştirilerdi. Sabahattin Ali, fikir sahibi görünmeye çalışan ama aslında çıkarlarının peşinden giden insanları öyle ustalıkla anlatıyor ki kitabın yazıldığı yıllarla bugün arasında neredeyse hiçbir fark olmadığını hissediyorsunuz. Aradan geçen onca zamana rağmen bazı insanların, bazı ilişkilerin ve bazı ikiyüzlülüklerin hiç değişmediğini görmek insanı düşündürüyor.
Kitabı okurken sık sık şu söz aklıma geldi:
“Kişi kendinden kaçamaz.”
Belki bu söz romanda geçmiyor ama romanın ruhunu en iyi anlatan cümlelerden biri olabilir. Çünkü Ömer ne kadar bahane üretirse üretsin, ne kadar suçu dış etkenlere yüklerse yüklesin sonunda dönüp dolaşıp kendisiyle yüzleşmek zorunda kalıyor.
Dostoyevski’nin karakterlerinde gördüğümüz o iç hesaplaşmanın, Türk edebiyatındaki en güçlü yansımalarından biriyle karşılaştığımı düşündüm. İnsan ruhunun karanlık taraflarını bağırmadan, gösterişe kaçmadan ve son derece doğal bir şekilde anlatabilmek büyük bir ustalık ister. Sabahattin Ali de bunu başarıyor.
Kitabın son sayfasını kapattığımda aklımda olaylardan çok şu soru kaldı:
“İnsan gerçekten içindeki şeytanla mı mücadele eder, yoksa ona sığınarak kendi sorumluluklarından mı kaçar?”
“Dünyada hiçbir felaket, insanın kendi kendine söylediği yalanlar kadar tehlikeli değildir.”
Sabahattin Ali’nin satırları bir kez daha gösteriyor ki insan bazen kaderine değil, kendi korkularına yenilir.
·
108 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
