İlk olaraq kitabın özü yox, ithaf olduğu şəxs,Ayşə Kulinin anası - Sitarə xanım məni özünə cəlb etmişdi. Ümumiyyətlə, adımı sevirəm və buna görə də harda qarşılaşsam, mövzudan asılı olmayaraq məni özünə çəkir. Ancaq, kitabı oxuduqdan sonra yazı tərzi, mövzuların bir-birilə əlaqəsi, siyasətdən məhəbbətə, məhəbbətdən tarixə mükəmməl keçidi məni dərindən sarsıtdı. Həqiqətən də ustalıqla qələmə alınmış, gerçək həyatı əks etdirən bir romanı oxuduğum üçün məmnunluq hissi keçirirəm.
Romanı oxuyub sevdikdən sonra təhlil etmək qərarına gəldim. Əlbəttə, təhlil zamanı romanda yazıçının istifadə etdiyi kuliminasiya və razvyazka nöqtələrindən söhbət aça bilməyəcəm. Belə ki, kitabı oxumaq istəyənlərə romanın ən qənaətbəxş yerini və açar cümlələrini desəm, hesab edirəm daha oxumağın mənası qalmayacaq.
Roman Birinci Dünya müharibəsi zamanı işğal altında olan Türkiyənin yaşadığı çətinlikləri ələ alır.
İşğal altında olan vətən, əslində, əsirlikdə olan bir xalq deməkdir. Mənə elə gəlir ki, 'əsir şəhərdə bir qonaq' statı da buradan gəlir.
Romanda maliyyə nazirinin ailəsi və ölkəsi arasında qalmasından, Sarıqamış qazisi bir gənclə onun qulluğunda duran qızın eşq həyatından, belə çətin vəziyyətdə uşaq tərbiyəsindən söhbət açılır.
Vətəni üçün təkcə kişilər deyil, bəzi qadın qrupları da mübarizədə fəal iştirak edirlər.
Nazir Əhməd Rəşad bəylə xalası nəvəsi Kamalla mübahisələrinə də tez-tez şahid oluruq. Vətənin azadlığını istəyən hər iki kişinin sözlərinin çəp gəlməsinin səbəbi qələbəni gətirənin fərqli yollar olduğunu düşünmələridir. Onlar, məhz bu səbəbdən əl-ələ verə bilmirlər. Onları əlbəyaxa olmağa imkan verməyəndə aradaki qohumluqdur.
Yazıçı Ayşə Kulin romanda bütün obrazların xüsusiyyətlərini təhkiyə yolu ilə oxucuya çatdırmağa müvəffəq olub;Nazirin maşaqqatli hayatı,
nazir arvadı - Behica xanimin qaynana
ila davaları,ari üçün nigarançıliği, Saraylı
xanımin evin böyüyü olduğundan
yersiz ifadalari, uzaqdan galan qohum-
Mehparanin qalbila mübarizasi, Kamalın
mübarizada düzgün rol oynamamasının
azginliyi, asir hayata mahkum qalaniki
bacınin - Laman va Suatın bir-birindan neca
farqlanmasi, keçmiş nazirin dul qızının -
azra xanimin da öz daxilindaki problemlari...
va daha nalari oxucunun görmamasi
mümkün deyil.
Romanda bir çox mövzu çıxa bilar. Feqat,
bütün mövzuları birlaşdiran 'ölka sevgisi,
vatamdaşlıq va azadliq arzusu' ideyasidır.
asarda kişilar, qadınlar, hatta uşaqlar bela
na şakilda olursa olsun azadlıği düşünür.
0 zamanlar yaşanan sevginin bela asir
olduğu sezilir obrazların halından.
Çoxları asarin sonunun gözlanilmaz
olduğunu desada.., mana göra roman
gözlanilmaz sonluqla bitmir. Ki, asirlikda
qalmiş vatandan bahs edan romanın
xoşbaxt sonluqla bitmasi qariba olardı.
Sonluq, yazıçınin vatanina sadaqatini
göstarir; 'asir ölkamin yaşadiğı ağır zaman
Sirf oxucu xoşbaxt olsun deya dayişa
bilmaram' demakdir bu.
Har na olursa olsun, ölkasindan al
çakmayan, manaviyyata yüksak obrazların
var olduğu bir roman taqdira layiqdir.
Qeyd: Onu da deyim ki, Ayşa Kulinin anası
Sitare xanim maliyya naziri- ahmad Raşad bayin böyük qızından - Lamandan doğma
navasidir.
Aysa Kulin, öz xayal gücündan deyil,
baş veran bir hadisani, bir asr öncasinda
yaşananları bütün dünyanın xabardar
olması istayi ila qalama almışdır. Onun
qüvvatli qalami sayasinda Birinci Dünya
müharibasinda nazir ailasinin taleyindan da
xabardar olmuş oluruq.
·
15 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.