...:
“DNA’mızdaki azot, dişlerimizdeki kalsiyum,
kanımızdaki demir, elmalı turtanın içindeki karbon bile çöken yıldızların içlerinde
oluşmuştu. Bizler yıldızları oluşturan şeylerden oluşuyoruz.”
3
vustralya
sularında
“dünyanın en
uzun hayvanı”
keşfedildi
S
ualtı kâşifleri, Avustralya
açıklarındaki bir denizaltı
kanyonunda yaşayan 45 metrelik bir
sifonofor buldular. Mercana benzer şekilde
küçük yaratıklardan oluşan bu yarı saydam,
ipliksi canlının şu ana kadar keşfedilen en
büyük hayvan olduğu düşünülüyor.
Sifonoforlar küçük “zooit”lerden meydana
geliyor. Zooitlerin her biri alışık olduğumuz
hayvanlara benzer yaşamlar sürüyor ama
her zaman büyük bir koloniye bağlı halde
yaşıyorlar. Zooitler eşeysiz ürüyor ve her biri
sifonoforun vücudunda belli bir işlev
görüyor. Uzun bir zincir halinde birbirine
bağlanan kolonilerin 40 metreye kadar
ulaştığı önceden biliniyordu
14
Dünya’da beş büyük kitlesel yok oluş olayı yaşandı. Sonuncusu dinozorları öldürdü.
17
Okyanus tabanındaki hava
delikleri, güneş ışığına
bağımlı olmayan
organizmalara ev sahipliği
yapıyor.
18
19.200’den fazla arı türü var. Bu sayı, tüm memeli ve kuş türlerinin toplamından fazla.
19
Arıların tarıma katkısı yılda
140 milyar$
19
“Buz örtülerinin ikisi birden yok olursa
deniz seviyesi 75 metre yükselir.”
20
Yere uzanırsanız Dünya daha hızlı döner ama tek başınıza yaratacağınız fark çok küçüktür.
21
2011’de
Japonya’daki
güçlü bir
deprem
Dünya’nın
dönüşünü 1,8
mikrosaniye
hızlandırdı.
21
Gezegenimizde 7 milyar insan var.
Hepimiz yan yana durursak Kilis ilimiz
kadar bir alana (1.412 kilometrekare)
sığabiliriz ve ağırlığımız 350 milyon ton
olur.
21
. Hep birlikte zıplarsak ciddi bir
hasar yaratabileceğimizi, hatta
Dünya’nın dönüşünü değiştirebileceğimizi düşünenler var ama maalesef
bunlar mümkün değil.
2012 yılında BBC, Reading Festivali’ne
katılan 50.000 kişinin aynı anda
zıplamasını istedi ve bunun etkilerini
sismometre ile ölçtü. 1,5 kilometre uzağa
yerleştirilen dedektörler, Richter
ölçeğinde 0,6 büyüklüğünde bir
sarsıntı kaydetti: Bu bir mikro
deprem sayılabilir ama
hissedilecek kadar
büyük değil. Ekibin
hesaplarına göre
Dünya’nın dönüşünü
değiştirecek kadar
güçlü bir deprem
yaratmak için
trilyonlarca insan
gerekiyor.
21
“Yalnızca Amazon’da
40.000’den fazla bitki
türü yaşıyor.”
22
Her saniye, Amazon yağmur ormanlarının 0,4
hektarı yok oluyor. Bu, her yıl Malta büyüklüğünde
bir ormanın kesilmesi demek.
22
Elektrolit içeceklere şeker eklenmesi, vücudun tuzu ve suyu emmesini kolaylaştırıyor.
25
Bazal metabolizma hızımızın 2,5 katından daha hızlı çalışamayız.
27
Gebelikte, ultra maratona hazırlanmak kadar enerji harcanıyor
29
Maratona
hazırlanmak yağları
yakıyor ve kalp
sağlığını artırıyor.
30
Madeni Türk liraları bakır, nikel ve çinko karışımlarından yapılır.
33
Galler Prensi, 1975’te bardak ve top numarasıyla seçmelere katılarak Magic Circle’a üye oldu
35
İnsan hafızasının sınırları var ve
korktuğunuz zaman bu sınırlar daha da
daralıyor.
38
İnsan yapımı
gübreler azot
döngüsünü bozarak
ekosistemlere zarar
veriyor.
43
Himalayalar Dünya yüzeyinin yaklaşık %0,4’ünü kaplıyor ve uzaydan görülebiliyor
45
Tenzing Norgay ve Edmund Hillary, Everest’e tırmanan ilk
kişilerdi
46
Hindistan’ın tektonik levhası her yıl 5 cm kuzeye kayarak Asya’nın altına giriyor
47
Solucanlar toprağı kazarken aslında toprağı
vücutlarından geçirirler. Yedikleri toprak,
uzun vücutlarının içinden geçtikten sonra
dışarı atılır. Organik maddeleri ve yaprakları
yiyecek olarak tüketen solucanlar hareket
ederken toprağa besin maddeleri de
bırakırlar.
51
Ortalama bir insan nefes verirken günde bir kilogramdan fazla karbondioksit salar.
53
Bir
ağaç, ömrü boyunca bir ton karbondioksit
emiyor ve yılda 118 kilogram oksijen üretiyor.
53
Meşe palamudu ve
eşekarısı
Meşe ağacı, hayvanlar ve böcekler için
yaşam alanı yaratmada önemli bir rol
oynuyor. Hatta bazen bunun için
“kandırılıyor”. Yapraklarının, kabuğunun
ve hatta meşe palamutlarının arasında
“ağaç uru” denilen küçük parçalar
bulunuyor. Ağaç urları ağacın doğal
gelişiminin bir parçası gibi görünseler de
aslında belirli bir eşekarısı grubunun
ağacı kandırıp kendileri için barınak
yaptırmalarının bir sonucu. Ağaç uru
eşekarıları yumurtalarını ağaca
bıraktıktan sonra larvalar, ağacın büyüme
sürecini etkileyen bir salgı salgılıyor.
Salgıdan etkilenen meşe ağacı, larvaları
içine alan bu garip oluşumları üretiyor.
Eşekarısı larvaları bu koruyucu ahşap
oluşumun içinde gelişip erişkin
eşekarıları olarak dışarı çıkıyor.
53
Yakın tarihli bir araştırmaya göre dünya çapında 60.065 farklı ağaç türü var.
55
da Vinci cerrahi robotları piyasa çıktıklarından beri 6 milyon ameliyat gerçekleştirdi
57
ROLLBOT
RollBot, tuvalet kâğıdının
bittiğini çok geç fark
edenlere yeni tuvalet kâğıdı
getirebiliyor.
59
Atıcılık, 1900 yılında Paris Olimpiyatları’na girdi. O zamanlar canlı güvercinler kullanılıyordu
61
2
Ayı meselesi
Rus kozmonotlar, Dünya’ya geri
indiklerinde ayıyla veya başka
saldırgan hayvanlarla karşılaşma
ihtimaline karşı uzaya silah
götürüyordu.
61
Silahın öncüsü
Dünyanın en eski silah üreticisi,
1526’da İtalya’da kurulan ve hâlâ
faaliyette olan Beretta.
61
Hubble sadece siyah beyaz fotoğraflar çekiyor. Daha sonra o fotoğrafları bilim insanları renklendiriyo
69
Dünya’nın uzaydan çekilen ilk fotoğrafları 1946’da 105 kilometre yükseklikte çekildi
71
İngiltere’de beş dakikada bir araba hırsızlığı olayı yaşanıyor
73
Traktör” kelimesi, Latince “çekmek” anlamına gelen “trahere” kelimesinden geliyor
76
Her yıl yaklaşık 2 milyon traktör satılıyor
79
Reçel ile jölenin
kimyasal
yapıları
arasındaki fark
nedir?
n İkisinde de birçok farklı kimyasal var.
Jelatinden yapılan titrek görünümlü tatlılara
jöle deniyor. Jelatin, hayvanlardan alınan ve
hayvanın derisini sağlamlaştıran kolajen
adlı proteinden üretiliyor. Yani vejetaryenler
için uygun değil. Reçel ise çoğunlukla meyve
ve şekerden ibaret.
89
Neden sadece bazı rüyaları
hatırlıyoruz?
Rüya gördüğümüz sırada uyanırsak o rüyayı
hatırlama ihtimalimiz daha yüksek. Ayrıca,
bellek merkezimizin duygusal olarak daha
güçlü rüyaları sakladığına dair bazı bulgular
var. Bazı bilim insanlarına göre rüya görmek,
beyne gün içinde topladığı fazla bilgilerden
kurtulma şansı veriyor. Bu durum, neden yakın
zamanda görüp duyduğumuz şeylerle ilgili
rüyalar gördüğümüzü ve neden rüyaları
hatırlamadığımızı açıklayabilir
89
Arabaların küresel
ısınmaya etkisi nedir?
n Ortalama bir otomobil yılda 5.450 kg karbondioksit
yayıyor. Karbon arttıkça atmosferde hapsolan ısı da
artıyor. Yani motorlu taşıtlar küresel ısınmaya
olumsuz katkıda bulunuyor.
90
Benzin ABD’de
neden Türkiye’den
daha ucuz?
n Farkın kaynağı vergiler. ABD’de bir litre
benzinde ortalama 12,9 sent federal ve yerel
vergi var. Türkiye’de ise benzin fiyatının üçte
ikisi ÖTV ve KDV’den oluşuyor.
90
Kuantum
bilgisayarları Bitcoin’i
hack’leyebilecek mi?
n Belki gelecekte. Bazı araştırmacılar kuantum
bilgisayarlarının Bitcoin’i kırarak Bitcoin
cüzdanlarına erişim sağlayabileceğini iddia
ediyor ama en az on yıldan önce bu düzeye
ulaşmaları beklenmiyor.
92
AŞK, BEYINDEKI
OKSITOSIN
ÜRETIMINI
ARTIRARAK
DAHA AZ AĞRI
HISSETMENIZI
SAĞLAYABILIR
98