İnsan düşüncesi dolayısıyla diğer sanatlar tarafından terk edilmiş bir halde yapayalnız kaldığında, sanatçu bulamadığından el işçiliğine başvurur. Cam vitrayın, taş yontuculuğu oymacılığın yerini alır. Elveda mimarinin öz suyu, tüm özgünlüğü, tüm yaşamı, tüm zekası.
Bu durumda ruhban sınıfının altından derebeylik, derebeyliğin altından komün ortaya çıkar. Avrupa' nın yüzü değişmiştir. O da uygarlık gibi sayfayı çevirmiştir ve dönemin yeni düşüncesi onu söyleceklerini yazmaya hazır bulur. Bunun üzerine Roma yavaş yavaş parçalanırken, Roma mimarisi de ölür.