Puan
810 üzerinden
Bu kitabı 1000kitap'ta okuyan ikinci, inceleme ve alıntı yapan ilk kişiyim. Keşfedilmemiş kitapların en dip noktasındayım herhalde.
Butor Fransız Yeni Roman ve Oulipo akımının önemli isimlerinden biri. Perec, Calvino ve Beckett gibi isimlerden etkilenmiş. Perec ile de akrabalığı varmış. Zaten üslup olarak Perec'e oldukça benziyor. Kitabımızın konusu bir lisede öğretmen-öğrenci ilişkilerinin içine bir de akrabalık ilişkilerinin girmesi. Kitap aslında kitabın yazılış süreci gibi. Kitap ileride okuması için öğretmeni ve dayısı tarafından yazılan Pierre Eller'e yazılıyor. "Sen" diye hitap edilen o. Kitabın ikinci bölümünde dayı bu kitabın yazılma fikrini Pierre'e açıyor ve ikinci bölümü Pierre yazıyor. Aynı olaylara, öğretmen-öğrenci işbirliğine, aile içi meselelere, derslerin konularına bu sefer de Pierre gözünden bakıyoruz. İkinci bölüm kitabı yazma işinin aynı okulda öğretmen olan bir diğer akrabanın, Pierre'in eniştesine devredilmesine hazırlık süreci. Üçüncü bölümde yazma işi enişteye devrediliyor ve dayı-yeğen/ögretmen-öğrenci ilişikleri ve akraba bağlarına bir de eniştenin gözünden bakıyoruz.
Dayının Pierre ile işbirliği yapması, kimi zamanlar ders içinde Pierre'in sözlüye kalkmaması gibi mükâfatlara erişmesine vesile oluyor. Abisi, kardeşi ve arkadaşları ile ilişkilerine de kimi izlenimler elde ediyoruz.
Kitabın temel noktasında ise aslında İlyada, Odysseia, Aeneis gibi epik anlatılara göndermeler var. Fransız eğitim sistemi içerisinde ders kitabı olarak okutulan kitaplar aslında bunlar. Hazır bu konudan bahsetmişken, Fransız eğitim sisteminden de bahsedeyim. Lise altı sene ve sınıf sistemi bizimkinin aksine küçükten büyüğe değil, büyükten küçüğe. Yani lisenin ilk sınıfı altıncı sınıf, son sınıfı da birinci sınıf oluyor. Diğer açılardan da, derslerde antik
Dereceler, Butor’un ‘yeni roman’ akımı adına ortaya koyduğu büyük bir manifesto niteliği taşır. Her ne kadar ülkemizde ‘Değişme’ eseri, Butor’un en önemli eseri yahut magnum opus’u olarak görünse de ‘Dereceler’, roman sanatının ‘ayrıntılara’ odaklanan yüzünün en belirgin örneğidir.
Kaydedilebilecek ve böylece aktarılabilecek nasıl bir gerçeklik vardı elde? Nasıl ve elbette bir diğer sual de ne kadar?
Butor iyi ki belli başlı şeyleri başaramadı. Roman sanatına yaptığı katkı kesinlikle mühim, fakat bu sanatın yüzünü çevirmesini istediği o yer, hem bu sanatı ortaya koyanların hem de bu sanatı takip edenlerin kesinlikle barınamayacakları bir yer diye düşünüyorum.
Notlarımın devamını şu adresten okuyabilirsiniz:
tugaykaban.com/2022/02/08/mich...
