Endülüs'te İslam Hâkimiyetinin Sona Ermesinden Sonra Hristiyan Hâkimiyeti Altında Kalan Müslümanların (Müdeccenler, Moriskolar, Moorlar) Durumu (1267-1492-1609)
1492'deki işgalin ardından, İspanya'da kalan Müslümanlar ve Ya-hudiler ya Hristiyan olmak ya ülkeden gitmek ya da işkenceye maruz kalarak ölmek seçenekleriyle karşı karşıya kaldılar. Zorla Hristiyanlığı kabul edenler de olmak üzere, sistemli ve acımasız baskı ve işkencelere maruz bırakıldıktan sonra en son 1610'da ta-mamen İspanya'dan çıkarıldılar. Bu suretle Endülüs milleti dün-ya tarihinde yaşanan nadir soykırımlardan birine uğratılmış oldu.
Bu tarihi olayın o günden bugüne Müslümanlar üzerinde derin etkileri olmuş ve Endülüs'ün kaybı, ilk zamanlardan bu yana İs-lam edebiyatının çeşitli dallarında sıkça işlenen konulardan birisi haline gelmişti. 39
Endülüs'ün fethinden sonraki yıllarda İslam dünyasında Avru-pa'ya karşı yapılan seferler sadece Endülüs ile sınırlı kalmamıştı.
Durumu", Endülüs'ten İspanya'ya, Ankara 1996, s. 1-6. Kitabımız muhteva ola-tak daha çok Muräbıtlar ve Muvahhidler dönemlerine odaklandığı için, 1085 öncesi ile 1238 sonrası siyasi tarihi daha ayrıntılı öğrenmek için lütfen bkz.: Meh-met Özdemir, Endulüs Müslümanları Siyasi Tarih, Ankara 2013; Abdurrahman Ali Hacci, Endülüs Tarihi (711-1492), çev. Kadir Kinar, İstanbul 2017.
34 Mahmud A. Makki, "The Political history of al-Andalus", The Legacy of Muslim Spain, Leiden 1992, s. 1-98. Endülüs'ün kaybından sonra orada kalan Müslüa-manların durumu hakkında geniş bilgi için bkz.: İnan, a.g.e, C. VI, s. 308-432; Henry Charles Lea, A History of the Inquisition in Spain; el-Arab ve'l-Müslimün fil-Endelüs bade sukūti Gırnata, çev. H.Said el-Kermi, Beyrut 1988, s. 29-212; Chejne, Islam and the West, Albania 1983; E. Levi-Provençal, "Moriskolar",