Tahmini Okuma Süresi:
5 sa. 40 dk.
Sayfa Sayısı:
200
Basım Tarihi:
10 Kasım 2017
İlk Yayın Tarihi:
Ekim 2010
Yayınevi:
Alfa Yayınları
Orijinal Adı:
Mozart: Zur Soziologie eines Genies
ISBN:
9786051716114
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Norbert Elias’ın Mozart: Bir Dahi’nin Sosyolojisi adlı eseri, ünlü besteciyi bireysel bir deha olarak değil, dönemin toplumsal ve psikolojik dinamikleri içinde ele alıyor. Elias, diğer biyografilerden farklı olarak, Mozart’ın sadece sanatına değil, insan ilişkilerindeki zayıflığına, bayat espri anlayışına ve inatçı karakterine de odaklanıyor. Babasının kendi gerçekleştiremediği arzularını ve statüsünü oğlu aracılığıyla kazanma çabası, Mozart’ın bağımsızlık arzusuyla çatışıyor. Yazar, sanatçıyı hem dahi hem de sıradan insan olarak iki farklı kulvarda değerlendirerek, bu iki kimliğin birbiriyle çeliştiğini gösteriyor. Özellikle sosyoloji ve psikolojiye ağırlık veren Elias, Mozart’ın aristokrasiyle olan ilişkisini, ekonomik bağımsızlık arayışını ve bu süreçte yaşadığı zorlukları derinlemesine inceliyor.
Sanata olan hayranlığım, kendimi bildim bile var. Müzik ise, klişe cümleyle ‘ruhun gıdası’ tezine katılıyorum. Sosyolojinin öncü isimlerinden #norbertelias’ın ünlü ve klasik saray müzisyeni Mozart’ın yaşamını, #birdahininsosyolojisi alt başlığı altında ele alınmış çok özel bir metin bu.
Elias, Mozart’ı saray müzisyeni adamı unvanından kurtulmak için, aristokratlarla giriştiği ayakta durma (statü) savaşı, en büyük hayali Viyana’da büyük, kendince hak ettiği değeri üne kavuşma hayallerini sönüşünü okumaktayız. “Mozart, müzik alanında, 19. yüzyılın burjuvanın mı, yoksa Rokoko döneminin temsilcisi mi idi?, sorusu kafaları karıştıran başka bir unsur.”
Mozart’ın Mozart olmasında, baba figürü olan Leopold Mozart (baba) yer almaktadır. Kendi çıkış biletini, sarayın yardakçılığından kurtulmayı oğlu Mozart’ta görmekte idi. Lakin, bir baba-oğul çatışmasına tanık olacaksınız. Ayrıca, Viyana’da, Mozart’a sırt dönen Yüksek Sosyete, bunun sebebinin Figaro’nun Düğünün politik duruşu olarak gösterir. Mozart, 35 yaşında, gencecik şekilde hayata veda etti ve hak ettiği üne, ölmeden önce kavuşamadı. (Her sanatçı gibi.)
* Kitabı Mozart hakkında araştırma yaparken bir kez daha okuma fırsatı buldum ve fazla yerdiğimi fark ettim. Bence oldukça bilgi verici bir kitaptı. Puanımı da bir puan yükselttim. Hadi vatana millete hayırlı olsun efenim.*
Ben iflah olmaz bir Mozart sevdalısıyım, belki bundan dolayı Bay Norbert Ellias ile fikir ayrılığımız var. Müzik dahisinin çocuksu tavırlara sahip olmayan, sürekli ilgi beklemeyen ve absürt mizah yapmayan biri olarak hayal etmeyi nedense biraz yanlış buluyorum. Mozart bir zanaatkar olarak( o dönemin standartlarında sanatçılar zevke hitap eden bir alt sınıf gözüyle bakılmasından dolayı) mesleki açıdan başarısızlığı onun sanatçılığından azaltmadığını düşünmekteyim. Sürekli bağımsızlık arayışının içine sığdıramadığı ama notalara sığdırmaya çalıştığı hayal gücünden kaynaklı olduğunu farz ediyorum.
Bence Norbert’in düştüğü hata, Freud’un Leonardo’nun psikolojik incelemesinde olduğu gibi, araştırmanın yıllar öncesinde yaşayan bu sanatçılar için yeterli olmaması. Hele ki Leonardo ve Mozart gibi dahiler için kolay açıklama getirelemeyen iç dünyaları hakkında.
Mozart nasıl bir yetenekti? Nasıl bu kadar başarılı oldu? Hayatı neden bu kadar kısa sürdü? Babasının hayatındaki yeri nasıl? Sosyolojik boyutta bu soruları inceleyen çok başarılı bir kitap.
Son yıllarda, kendi alanım müzikolojinin yanı sıra sosyolojiye olan artan ilgimle birlikte bir süredir müzik sosyolojisinin kurucu sayılabilecek metinleri ve incelemelerine yoğunlaştım. Sanatçının sosyolojisi diyebilecegimiz bir inceleme. Yani sanatı kutsal, sanatçıyı dâhi konumuna yerleştiren 'idealist' bir sanat kuramının 'deha' kavramını sorguluyor Elias. Bunu yaparken de adeta sanatın üzerindeki o kutsal haleyi daha insani, daha toplumun içinde ve sanatçının yetiştiği çağın koşulları ve sanat anlayışı içinde ele alıyor. Aslında, kitabı okuduktan sonra genel olarak o muhteşem, 'yaratıcı', 'dâhi' sanatçı imgesini bir kez daha gözden geçirmeniz gerektiğini hissediyorsunuz. Neticede Mozart da oldukça insani ihtiyaçları olan, bireysel olarak toplum tarafından belirlenmiş belirli sınırları aşmanın zor olduğu bir dönemde o sınırları taşarak hayallerine ulaşmak arzusu duyan, kendi içinde mücadele veren biriydi. O da bir çocuk oldu, babasının yakın himayesinde yetişti. Her şey onun içindi, gelecekte iyi bir konum edinebilsin diye didinip duran onun yerine karar veren ona hep kol kanat geren bir babanın yanında büyüdü. Gerek babası, gerekse sanatçının sipariş usulü eser bestelediği ve sınırları da bir hayli belirli olan bir sanat kanonunun izin verdiği ölçüde hareket alanı vardı. Hem bireyin iç dünyasının bir nevi psikolojik çözümlemesi hem de dönemin toplumsal koşulları içinde sanattan ve sanatçıdan beklenen ve beklenmeyen özellikleri birlikte değerlendiriyor Elias. Ben okurken büyük bir dikkatle ve ilgiyle takip ettim. Meraklı okurlara bir sosyolojik metin olarak dilinin de ağır olmadığını söyleyebilirim.
Yazar Hakkında
Norbert EliasYazar · 5 kitap
Yahudi bir ailenin tek çocuğu olarak 1897’de Breslau’da doğdu, 1990’da Amsterdam’da öldü. K. Jaspers, E. Husserl ve R. Höningswald’ın öğrencisi oldu. A. Weber ve K. Mannheim ile birlikte çalıştı. 1933’te Almanya’dan ayrılarak İngiltere’ye yerleşti. 1954-1962 yılları arasında Leicester Üniversitesi’nin Sosyoloji Bölümü’nde görev yaptı. 1965’te Almanya’ya döndü. Münster, Konstanz ve Aachen üniversitelerinde dersler verdi. 1984’ten sonra Amsterdam’da yaşamaya başladı. 1990’da Amsterdam’daki evinde öldü. 1939’da İsviçre’de yayımlanan Uygarlık Süreci uzunca bir süre tanınmayan bir yapıt olarak kaldı. 1969 baskısı da pek dikkat çekmedi, ama kitabın 1976’da Almanya’da yapılan ikinci baskısı, Elias’ın sosyolojinin klasikleri arasına katılmasını sağladı. 1997’de Adorno Ödülü’nü aldı. Yapıtları: Engagement und Dinstanzierung (1983), Über die Zeit (1984, Türkçesi: Zaman Üzerine, çev. Veysel Atayman, Ayrıntı, 2000), Studien über die Deutschen (1989), Etablierte und Außenseiter (1990), The Symbol Theory (1991), Mozart Zur Soziologie eines Genies (1991, Türkçesi: Mozart Bir Dahinin Sosyolojisi Üzerine, çev. Yeşim Tükel, Kabalcı, 2000).
