Descartes’ın yeryüzüne indirdiği “skeptik lanet” bu Bilim ile birlikte çope atılıyor. Tümüyle değersiz olmamakla birlikte müşterek insan kavramını ideolojilere göreleyerek/bölerek mevcut birliği sarsılmaz bir “ego”nun hizmetine sunmuştur. Gerçek ve de bütüncül bir iyilik anlayışı arayışında olanlar “Cogito”ya yüklü değeri parlatıp durmak yerine “zorunlu ilkeleri” irdelemeleri gerekir. Okuduğu iki felsefe kitabıyla filozof kesilen biri olarak değil, bir felsefe öğrencisi olarak söylüyorum bunları. Kaldı ki bunlar akademi ya da genel olarak bütün bir müfredatın önermekten çekindiği bir meseledir. Bu eserle beraber (Herder’in Tarih Felsefesi de buna emsal gösterilebilir) benim için şu kesinleşmiştir: Şüphe ya da Kartezyen dualizm, doğa durumuyla özdeşliğin bir işaretidir. Doğa durumunda akılla ilişkilenmemiş, yasayla dizginleşmemiş duygular vardır. Bu henüz “insanileşmemiş” duygu durumu kaosa meydan verir. Şüphenin buradaki işlevi ise, akıl ile duygu arasında çatışmaya mahal vermekten başka bir şey değildir. Örnek: Hem su hem de alkol sıvıdır. Ama ilki yararlı iken ikincisi ise zararlıdır. Canın saf hâliyle su içmek istiyor ama sen köken olarak ikisi de sıvı olduğundan hareketle alkolü içmeyi tercih ediyorsun. Şeylerin kökenine inmek elbette değerlidir ama bu süreçte “gereksiz” şüpheye sapmak da ihtimaller dahilinde. İşte burada iyiliğin ya da faydanın zorunluluğunu kâti olarak bildirmek, emretmek gerekir. Ama şüphe, insanilaşme eğilimini sürekli sınadığından ne tam vahşileştiyor ne de tam olarak insanileştiyor, bu da “ödev” ya da “görev bilincinin” yoksunluğundan ötürü kişinin vahşi durumda olduğunu gösterir. “Yeni Bilim” işte böyle bir bilinci aşılıyor. Aslında aşılamaktan çok, Descates’in açtığı onca yarıktan göz kırparak bütün bir insanlığa, onların Tanrı önünde

Düşünce

Yeni BilimGiambattista Vico · Doğu Batı Yayınları · 200723 okunma

AdemYıldırım

@adem_yldrm·

Puan vermedi·527 syf.·

2021 309. kitabı

Giovan Battista (Giambattista) Vico, (1668 –1744) ünlü İtalyan siyaset felsefecisi, retoriği, tarihçisi ve hukuk danışmanı. Doğan Özlem'in sunuş yazısında belirtildiği üzere; "Vico’nun tarihi bir bilim olarak ele aldığı ve onun ilkelerini ortaya koyduğu, kendi ifadesiyle başyapıtı dediği Scienza Nuova, yani Yeni Bilim, 1725 yılında ilk baskısı, 1730 yılında tam baskısı, son olarak 1744 yılındaysa gözden geçirilmiş yeni baskısı yayımlanmış bir yapıt olarak düşünce tarihinin en önemli eserlerinden birisidir." Vico insanların kendi dışında olup bitenleri, kendi eylemleriyle oluşan tarih ve toplum kadar bilemeyeceklerini savunur: “İnsan ancak kendi yarattığı şeyi tam olarak bilebilir.” Dolayısıyla insanların tarihi ve toplumsal değişimleri içeriden bir bakışla, sözlü ve yazılı edebiyat, yasalar, adetler vs ile geriye doğru çözümlenebilmelidir. İnsanlık tarihi "gentil" ve "ibrani" olmak üzere iki temel koldan gelişmiştir. İbrani gelenek doğrudan vahy ile ilahi inayete mazhar olmuş, gentil olanlar ise tabiri caizse el yordamıyla ama yine de aynı ilahi inayet yardımıyla insani formuna kavuşmuştur. Kitapta gentillerin tarih ve toplumsal değişimi ele alınmaktadır. Eserde, mitolojik ve fabl anlatımların kökeninde tanrılar ve kahramanlar çağlarında yaşanan olaylar olduğu, Latince ve Grekçe etimolojik argümanlarla ispat edilmeye çalışılmıştır. Gentiller olaylara teolojik bakabilen bilgeler, dolayısıyla din sayesinde uygarlaşabilmiştir. Bu süreçte şiir ve şarkı nesirden önce gelişmiştir. Temel iddialardan birisi de mitolojiler ve fabllar dikkatle ele alındığında bir tür "metin arkeolojisi" (AY) yoluyla kurucu olaylar anlaşılabilir. Vico, kendi çağında yeterince takdir edilememiştir. Ölümünden ancak kırk yıl sonra memleketi Napoli'de başlayan ilgi günümüzde hala devam

Yeni BilimGiambattista Vico · Doğu-Batı · 200723 okunma

Reklam

Yazar Hakkında

Giambattista VicoYazar · 3 kitap

Giovan Battista (Giambattista) Vico, (d. 23 Haziran 1668 – ö. 23 Ocak 1744) ünlü İtalyan siyaset felsefecisi, retoriği, tarihçisi ve hukuk danışmanı. Özgün bir tarih anlayışı geliştirmiş olan Vico, bilgi ve tarih konusunda araştırmaları konusunda oldukça marjinal bir fikir ortaya koydu. Başta René Descartes'tan etkilenmesine rağmen sonraları Descartes'ın tarihe açık ve seçik düşüncelerle yaklaşma tavrına karşı çıkmış ve doğruluğu, kesinliği, açık seçik düşüncelerde değil de, etkinlikte, insan varlıkları tarafından yaratılmış, gerçekleştirilmiş olanda aramıştır. Vico'ya göre, tarih, insanların eseridir. Çevrenin insan üzerinde belirli etken olduğu yaklaşımından uzak olduğunu vurgulamıştır. İnsan yalnızca kendisinin yarattığı şeyleri bilebilir düşüncesini benimsemiştir. Özellikle Descartes'ın meşhur Cogito ergo sum düşüncesini reddetti. Vico bu düşüncenin matematiğe dayandığını matematiği ise insanın yaptığı bir şey olduğunu düşünüyordu. Vico ortaya yepyeni bir ilke koydu: Verum Factum (gerçek olan yapılandır) Ona göre: Ancak yaptığımız ya da yarattığımız şeyleri kesin olarak bilebilirdik. Ayrıca Vico toplumun insanlar tarafından meydana getirildiğini, bu yüzden de ancak insanlar ve onların davranışları açısından anlaşılabileceğini düşünüyordu. Ddeğişmez bir insan doğası fikrini reddetmekle ve toplumdaki değişim ile gelişimi bir bütün olarak görmekle radikal bir tutum benimsemişti. Vico toplumları anlamak için dile, mitlere, hukuğa ve alışkanlıklara bakmanın önemini de vurguluyordu. Kıta rasyonalizminin hâkim olduğu sonraki yüzyıl boyunca değeri bilinemedi. Birçok kesim tarafından deli olarak görüldü.