h
Hunlar
1 üyeTakip
Dr. Oder Alizade’nin "Hunların Dünyası: V. Yüzyıl Armeniya Müverrihlerinin Anlatımında" başlıklı eseri, V. yüzyıl Ermeni tarihçiliğinde Hunlara dair kayıtları sistematik biçimde inceleyen kaynak merkezli bir çalışmadır. Agatʿangeğos, Pʿawstos Buzand, Egişe ve Ğazar Pʿarpetsʿi gibi temel Armenia müverrihlerinin anlatıları değerlendirilmiş; Hunların siyasî, askerî, dinî ve kültürel görünümleri Armenia kaynaklarının perspektifinden ele alınmıştır. “Hun Tasavvuru”, “Hunlar ve Hristiyanlık”, “Hun Ülkeleri ve Hudutları” ile “Hun Savaş Stratejisi ve Taktikleri” gibi bölümler, bu çalışmanın yalnız tarihî vakıa anlatısı olmayıp, aynı zamanda Hunlara dair zihniyet dünyasına, tarihî coğrafyaya ve terminolojiye yöneldiğini göstermektedir.
Hunların Güney Kafkasya siyaseti içerisindeki çok yönlü rolleri ise ayrıca tahlil edilmiştir: Armenia krallıkları ile Sâsânî siyaseti arasındaki mücadelelerde Hunların bazen müttefik, bazen rakip unsur olarak incelenmesi, bölgesel güç dengelerindeki etkin konumunu ortaya koymaktadır. Bilhassa “Parslar Karşısında İki Ayrı Hun Dünyası” başlıklı bölüm, Hazar’ın doğusu ve batısındaki Hun topluluklarını birbirinden ayırarak daha karmaşık bir Hun dünyası tasviri sunmaktadır. Kuşan etnonimiyle adlandırılan Hunların tetkik edildiği bölüm ayrıca kıymetlidir. Bu yönüyle eser, historiografik ve metodolojik bakımdan Armenia kaynaklarını merkeze alarak Hun tarihçiliğine yeni bir bakış kazandıran, önemli bir çalışma niteliği taşımaktadır.
Doktora çalışmamı tamamladığım Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde, Tarih Kulübü’nün daveti üzerine gerçekleştirdiğim “İmparatorlukların Çöküşü: Avrupa Hun ve Batı Roma İmparatorluklarının Çöküşü Arasındaki İlişki” başlıklı konferanstan bir hâtıra.
Son derece nitelikli sorular, ele alınan meselelerin daha geniş bir perspektifte ve derinlikli biçimde tartışılmasına imkân sağladı. Bir saat olarak planlanan konferans, bu nedenle iki saat kadar sürdü.
Dinleyici kitlesi içinde değerli hocalarımın, tarihçi meslektaşlarımın, yakın gelecekte meslektaşım olacak tarih öğrencilerinin yanı sıra bu özel günde yanımda bulunan aile üyelerimin ve dostlarımın yer alması, bu konferansa benim için ayrı bir anlam ve kıymet kazandırdı.
İnsan hayatında kalıcı izler bırakan müstesnâ günler vardır; bu konferans da benim için bu nitelikte, daima hatırlayacağım özel bir gün oldu.
Otuzlu yılların gazetelerin tetkikinde bilhassa Umumî Türk Tarihi alanında ilmî nitelikte yazılarla, konferans ve kongre haberleriyle sıkça karşılaşmaktayız. Hüseyin Namık Orkun'un Asya Hunları üzerine kaleme aldığı "Hiung-nuların Kavmiyeti" makalesi de bu mahiyette bir çalışmadır. O dönem akademik dergilerin de son derece sınırlı sayıda olduğu dikkate alındığında, gazeteler bir anlamda ilmî mecmua niteliğini de haizdi. Bu dönemde basında Hun tarihine de özel bir önem verildiğini görmekteyiz. Gazetelerde Hun tarihine dair kaleme alınan ilmî nitelikli yazılar, bir yandan tarihî kökenlerimize dair ilmî tartışmaları güncel tutarken, diğer yandan millî tarih bilincinin gelişimine ve yaygınlaşmasına hizmet eden bir söylem alanı yaratmıştır. Bu durum, Hunların yalnızca askerî ya da siyasî bir geçmiş unsuru olarak değil, Türk tarihinin sürekliliğini ve derinliğini temsil eden kurucu bir referans olarak ele alındığının da göstergesidir. Gerek Orkun’un makalesi ve gerekse benzer mahiyetteki çalışmalar, dönemin gazetelerini salt haber mecrası olmaktan çıkararak, tarihî meselelerin ele alındığı ve ilmî tezlerin tartışıldığı yarı-akademik platformlar hâline getirmiştir.
İlgili makale için bkz. Hüseyin Namık Orkun, "Hiung-nuların Kavmiyeti", Ulus, 6 Mayıs 1936, s. 4.
Basınımızda Hunlara dair dikkate değer bir ilginin mevcut olduğu otuzlu yıllardan bir makale: Marcel Brion, "Hunlar, Nasıl Yaşarlardı?", çev. Reyhan Kenan, Servetifünun (Uyanış) Mecmûası, Yıl: 49, Cilt: 85-21, No. 2220-535, 9 Mart 1939, s. 12 vd.
Karl O. Högström, 2022 yılında neşredilen "The Huns in Scandinavia: A New Approach Centered Around Modern DNA" [İskandinavya'daki Hunlar: Modern DNA Merkezli Yeni Bir Yaklaşım] başlıklı çalışmasıyla akademik literatüre önemli bir katkı sağlamıştı. Bu yapıtında, İskandinavya'da bazı kişilerde görülen Y-DNA soylarının izini Orta Asya'dan Sibirya'ya kadar geniş bir alanda takip etmiş; tarihi kaynaklar ile arkeolojik bulguları da dikkate alarak M.S. V. yüzyılda İskandinavya'daki Hun varlığını ortaya koymuştu. Bu çalışmaya, doktora tezimin literatür değerlendirmesi kısmında yer vermiştim.
Högström, "The Huns and Their Allies in Scandinavia" [Hunlar ve İskandinavya'daki Müttefikleri] başlıklı çalışmasıyla, önceki yapıtını geliştirerek, İskandinavya'daki Hun varlığının kültürel alandaki izlerini sürmekte, Hun yer isimlerini değerlendirmekte, Hunların Kuzey kozmolojisi ve mitolojisi ile kültürel etkileşimini incelemektedir. Alana kıymetli bir katkı teşkil eden bu çalışmanın bilhasaa Genel Türk Tarihi ve Doğu Avrupa Türk Tarihi alanında çalışan tarihçilerimiz başta olmak üzere, konuyla ilgilenen tüm araştırmacılar tarafından değerlendirilmesini temenni ediyorum.