Milli bilinç nasıl oluşur?
Milli bilinç yaşanmış tarihi, siyasi ve ekonomik coğrafyayı bilmekle oluşur. Tarih bilgisi ve bilinci olmadan bir toplumun kültürel kimliğini saptaması son derece zordur.
“Evvelen fikir, ahiren amel gerekmez miydi?”
Fatih Sultan Mehmed bunu niçin söylüyor? Kendisi henüz çocukken tahta çıkarılıyor, babası tahtı ona bırakıyor, biliyorsunuz ve sonrasında yeniden babası geri geliyor. İşte o zaman söylüyor. 'Bunun böyle olacağı belli değil miydi? Neden istişaresini yapmadınız?' demek istiyor.
Cem Sultan, ağabeyi Sultan Bayezid'e ülkeyi bölüşme teklif etti. 'Birimiz Rumelide birimiz Anadolu'da sultan olalım' dedi. Eski Türk geleneğine de uygun bir teklifti bu aslında. Ancak Sultan Bayezid kabul etse, bir iç çatışma önlense dahi memleket bölünecekti. Osmanlı Devleti, güç kaybedecekti. Bu sebeple Sultan II. Bayezid bu teklifi reddetti. Osmanlılar, memleketin eski tabirle, 'tamamiyetinden' hiç taviz vermemişlerdir. Ne pahasına taviz vermemişlerdir? Kendi evlatlarını feda etmek pahasına...
IV. Murad baktığımızda bir yanıyla büyük bir padişah, âdeta bir cihangir ama diğer yanıyla merhametsiz ve zaaflara gark olmuş bir insan portresi.Kardeşi İbrahim de "başarılı bir padişah ama gaddar bir adamdı' der onun için. Ama şunu da ifade edeyim, onun erken vefatı, Batı'da büyük sevinçlerle karşılanmıştır. Zira son zamanlarında hummalı bir şekilde Batıya yönelik sefer hazırlıkları içindeydi. Ama olmadı.
İlk on padişahtan sonra, aradaki boşluğa rağmen, klasik ve karizmatik padişah tipinin onbirinci temsilcisi IV. Murad’dır denilebilir. Daha sonra bu klasta bir padişah gelmemiştir.